✠ წმინდა შიო მღვიმელი — ცამეტ ასურელ მამათაგანი

წმინდა შიო მღვიმელი, VI საუკუნის საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი უდიდესი მოღვაწე, სასწაულთმოქმედი და ცამეტ ასურელ მამათაგანია. მან თავისი ცხოვრება ღმერთისადმი სრულ მსახურებას, მორჩილებას, მარხვას, განუწყვეტელ ლოცვასა და განმარტოებას მიუძღვნა. მისი სახელიდან მომდინარეობს საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი და უმნიშვნელოვანესი სამონასტრო ცენტრის — შიომღვიმის მონასტრის — სახელწოდებაც. საუკუნეების განმავლობაში ეს სავანე ქართული მონაზვნობის, ღვთისმსახურებისა და სულიერი განათლების ერთ-ერთ გამორჩეულ კერად იქცა.

წმინდა შიო ანტიოქიაში, ღვთისმოსავ და შეძლებულ ქრისტიანულ ოჯახში დაიბადა. იგი მშობლების ერთადერთი შვილი იყო და ბავშვობიდანვე კარგი განათლება მიიღო. განსაკუთრებით უყვარდა საღვთო წერილის კითხვა და ქრისტიანული მოძღვრების შესწავლა. ახალგაზრდობაში თანდათან ძლიერდებოდა მისი სურვილი, უარი ეთქვა ამქვეყნიურ დიდებასა და ქონებაზე და ცხოვრება მთლიანად ღმერთისთვის მიეძღვნა.

დაახლოებით ოცი წლის ასაკში შიომ გაიგო სახელგანთქმული მოღვაწის, წმინდა იოანე ზედაზნელის, შესახებ. მან გადაწყვიტა მასთან მისვლა და მისი მოწაფე გახდა. წმინდა იოანეს გვერდით გატარებულმა წლებმა შიოს სულიერ ჩამოყალიბებაზე უდიდესი გავლენა მოახდინა. მან შეისწავლა მონაზვნური მორჩილება, მარხვა, ღამისთევა, ლოცვა და განმარტოებული ცხოვრება.

მოგვიანებით შიომ თავისი ქონება ღარიბებსა და მონასტრებს დაურიგა და ამქვეყნიურ ცხოვრებას საბოლოოდ განეშორა. ხანგრძლივი ღვაწლის შედეგად იგი გამოირჩეოდა დიდი სიმდაბლითა და ღრმა ლოცვით. საეკლესიო გადმოცემის მიხედვით, ღმერთმა მას კურნებისა და სასწაულთმოქმედების მადლიც უბოძა.

VI საუკუნეში წმინდა იოანე ზედაზნელი თავის მოწაფეებთან ერთად საქართველოში ჩამოვიდა. მათ შორის იყო წმინდა შიოც. ცამეტი ასურელი მამის საქართველოში მოღვაწეობა ქართული ეკლესიის ისტორიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მოვლენად იქცა. ისინი სხვადასხვა მხარეში დასახლდნენ, დააარსეს მონასტრები, განამტკიცეს სამონაზვნო ცხოვრება და ქრისტიან ხალხს სარწმუნოების ერთგულებისკენ მოუწოდებდნენ.

გარკვეული პერიოდის განმავლობაში შიო თავის მოძღვართან ერთად მოღვაწეობდა, მაგრამ თანდათან უფრო ძლიერი გახდა მისი სურვილი, სრულ განმარტოებაში ეცხოვრა. წმინდა იოანეს კურთხევით მან მცხეთის სიახლოვეს, სარკინეთის კლდოვან ხეობაში, აირჩია უკაცრიელი ადგილი. ეს ტერიტორია მკაცრი ბუნებით, კლდეებითა და განმარტოებით გამოირჩეოდა და ადამიანური საცხოვრებლისთვის თითქმის შეუსაბამო იყო.

თავდაპირველად წმინდა შიო სრულიად მარტო ცხოვრობდა. იგი კლდეში არსებულ მცირე გამოქვაბულში დაემკვიდრა, დღეებს ლოცვაში ატარებდა და მკაცრად მარხულობდა. მისი ცხოვრების პირობები უკიდურესად მძიმე იყო, მაგრამ სწორედ ასეთი განმარტოება მიაჩნდა მას ღმერთთან უფრო ღრმა ურთიერთობის გზად.

წმინდა შიოს ცხოვრებასთან დაკავშირებული ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი გადმოცემა საკვების მომტან მტრედს უკავშირდება. საეკლესიო ტრადიციის მიხედვით, ღმერთის განგებით მტრედი წმინდანს საკვებს უზიდავდა. ეს სასწაული მოგვიანებით მისი აღმოჩენის მიზეზიც გახდა.

ქართლის მეფის გავლენიანმა სპასპეტმა და ციხედიდის მთავარმა ევაგრემ შენიშნა ფრინველი, რომელსაც პირში საკვები ეჭირა და კლდოვანი ხეობისკენ მიფრინავდა. მან მტრედს გაჰყვა და გამოქვაბულში წმინდა შიო აღმოაჩინა. განმარტოებული ბერის სიღატაკემ, სიმშვიდემ და სულიერმა ძალამ ევაგრეზე ისეთი ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინა, რომ მის ცხოვრებაში გარდატეხა მოხდა.

ევაგრემ თანდათან დატოვა თავისი მაღალი საერო მდგომარეობა და წმინდა შიოს მოწაფე გახდა. მისი მაგალითი სხვებმაც გაიგეს. მალე უდაბნოში შიოსთან სულ უფრო მეტი ადამიანი მიდიოდა — ზოგი სულიერი რჩევის მისაღებად, ზოგი ლოცვის სათხოვნელად, ზოგი კი მონაზვნური ცხოვრების დასაწყებად.

ასე გადაიქცა ერთი განდეგილის პატარა გამოქვაბული დიდ მონაზვნურ საძმოდ. წმინდა შიოს გარშემო შეკრებილი მოწაფეების რაოდენობა სწრაფად იზრდებოდა და საჭირო გახდა უფრო ორგანიზებული სამონასტრო ცხოვრების მოწყობა.

საეკლესიო გადმოცემაში განსაკუთრებით ცნობილია კიდევ ერთი სასწაული, რომელიც ტაძრის ადგილის არჩევას უკავშირდება. როდესაც საძმოს ეკლესიის აშენება დასჭირდა, წმინდა შიო ღმერთს შეევედრა, მისთვის შესაბამისი ადგილი ეჩვენებინა.

გადმოცემის მიხედვით, მან ხელის გულზე ანთებული ნაკვერჩხალი და საკმეველი დაიდო, მაგრამ ცეცხლმა ხელი არ დაუწვა. წმინდანი საკმევლის კვამლს გაჰყვა და იქ, სადაც კვამლი განსაკუთრებულად პირდაპირ ზეცისკენ აღიმართა, თავისი კვერთხით მონიშნა ადგილი. სწორედ იქ აშენდა მონასტრის ერთ-ერთი პირველი ტაძარი.

შიომღვიმის საძმო თანდათან იმდენად გაიზარდა, რომ მცირე სავანე საქართველოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სამონასტრო ცენტრად ჩამოყალიბდა. მონასტერი მხოლოდ ლოცვის ადგილი აღარ იყო — იგი გახდა სივრცე, სადაც მონაზვნები ცხოვრობდნენ, სწავლობდნენ, ღვთისმსახურებას აღასრულებდნენ და სულიერ გამოცდილებას თაობიდან თაობას გადასცემდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ წმინდა შიოს გარშემო უკვე მრავალი მოწაფე იყო შეკრებილი და იგი მათ სულიერ მამად ითვლებოდა, მისი გული კვლავ სრული განმარტოებისკენ მიისწრაფოდა. მისთვის მონასტრის ზრდა პირადი დიდების მიზეზი არ ყოფილა. პირიქით, იგი ცდილობდა კიდევ უფრო შორს დარჩენილიყო ადამიანური პატივისა და ყურადღებისგან.

სიცოცხლის უკანასკნელ პერიოდში წმინდა შიომ ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი ასკეტური ღვაწლი აირჩია — ღრმა მღვიმეში ჩავიდა და იქ განაგრძო ცხოვრება. სწორედ ამ განსაკუთრებულ ღვაწლს უკავშირდება მისი სახელწოდება „მღვიმელი“.

მღვიმეში ცხოვრება უკიდურეს სიმკაცრეს მოითხოვდა. წმინდანი თითქმის მთლიანად მოწყვეტილი იყო გარესამყაროს, ლოცულობდა, მარხულობდა და საკუთარ თავს სრულად ღმერთის ნებას ანდობდა. მოწაფეები მას საჭირო საკვებსა და წყალს აწვდიდნენ, ხოლო თვითონ შიო სიცოცხლის დარჩენილ ნაწილს განსაკუთრებულ სიჩუმესა და ლოცვაში ატარებდა.

მისთვის მღვიმე სამყაროსადმი სიძულვილის ან ადამიანებისგან გაქცევის ადგილი არ ყოფილა. იგი იყო სულიერი ბრძოლის სივრცე, სადაც წმინდანს შეეძლო ყოველგვარი მიწიერი საზრუნავისგან გათავისუფლებულს ღმერთთან სრული ყურადღებით ეცხოვრა.

წმინდა შიოს სულიერი გავლენა მის სიცოცხლეშივე გასცდა მონასტრის ფარგლებს. მასთან მიდიოდნენ მორწმუნეები სხვადასხვა ადგილიდან, ითხოვდნენ ლოცვას, კურთხევასა და სულიერ რჩევას. საეკლესიო გადმოცემა მის სახელთან მრავალი კურნებისა და სასწაულებრივი დახმარების ამბავს აკავშირებს.

წმინდა შიო VI საუკუნეში აღესრულა. მისი სურვილის შესაბამისად, იგი იმავე მღვიმეში დაკრძალეს, სადაც სიცოცხლის უკანასკნელი წლები გაატარა. ეს მღვიმე და მისი საფლავი საუკუნეების განმავლობაში განსაკუთრებულ სალოცავ ადგილად იქცა.

მისი წმინდა ნაწილებისა და საფლავის პატივისცემა შიომღვიმის სულიერი ცხოვრების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაწილად იქცა. მორწმუნეები წმინდანს დღესაც მიმართავენ ლოცვით და მის მეოხებას ითხოვენ სულიერი განსაცდელის, ავადმყოფობისა და ცხოვრების მძიმე პერიოდებში.

შიომღვიმის მონასტერი კი მისი უდიდესი ხილული მემკვიდრეობაა. მცხეთის კლდოვან გარემოში დაბადებული მცირე მონაზვნური სავანე საუკუნეების განმავლობაში იზრდებოდა და საქართველოს ისტორიის სხვადასხვა პერიოდში უმნიშვნელოვანეს სულიერ ცენტრად რჩებოდა.

წმინდა შიოს მიერ დაწყებული ცხოვრება კარგად გამოხატავს ასურელი მამების მისიის არსს საქართველოში. ისინი დიდ ქალაქებსა და სამეფო კარზე დიდების მოსაპოვებლად არ მოსულან. ხშირად ირჩევდნენ ყველაზე უკაცრიელ ადგილებს, სადაც ლოცვითა და პირადი მაგალითით ქმნიდნენ მონასტრებს, რომლებიც შემდგომ მთელი ქვეყნის სულიერ ცხოვრებაზე ახდენდა გავლენას.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა შიო მღვიმელის ხსენებას 9 (22) მაისს აღნიშნავს — 9 მაისს ძველი და 22 მაისს ახალი კალენდრით. მისი ხსენება ასევე აღინიშნება ყველიერის ხუთშაბათს.

დღესაც წმინდა შიო მღვიმელი ქართული მონაზვნობის, სიმდაბლის, მორჩილების, ლოცვისა და სრული თავგანწირვის ერთ-ერთ უდიდეს მაგალითად რჩება. მისი ცხოვრება გვასწავლის, რომ სულიერი ძალა გარეგან დიდებაში, ქონებაში ან ხელისუფლებაში კი არა, ადამიანის შინაგან ცხოვრებაში, ღმერთისადმი მინდობასა და მორჩილებაში ვლინდება.

მისი ისტორია განსაკუთრებით გვახსენებს იმასაც, რომ ერთი განმარტოებული ადამიანის ლოცვით დაწყებული საქმე შეიძლება საუკუნეების განმავლობაში გაგრძელდეს. კლდის პატარა გამოქვაბული, სადაც შიო მარტო ცხოვრობდა, დიდ მონასტრად გადაიქცა, ხოლო მისი სახელი საქართველოს ეკლესიის ისტორიაში სამუდამოდ დარჩა. შიომღვიმის მონასტერი დღესაც მოწმობს იმ დიდი მამის ღვაწლს, რომელმაც უდაბნო ლოცვისა და სულიერი ცხოვრების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ცენტრად აქცია.

⛪ წმინდა შიო მღვიმელის საგალობლები

🎵 ტროპარი

სიყრმითგან ფრთოვან ქმნილმან სათნოებითა წარმართე ყოველი ცხორება შენი, ღმერთშემოსილო და სასწაულთა, ღვთისა მიერ მოცემულთა, იღვწიდ ქართველთა ერსა, ვინაცა მხედველნი შენ შორის მადლითა სულიერითა, ვადიდებთ შემოქმედსა, ღირსო შიო და აწ ძვალნი შენნი შიშველნი, მღვიმით ქვეშე ქვეყანით, ფრთე მაღლობით აღმოიწევის სიმღლედ, მეოხად მორწმუნეთა და კურნებად სულთა ჩუენთა.

🎵 კონდაკი

ცხოვრება შენი ღვთისმსახურებით წარმართე და ჯვარისა აღმღებელმან, დაუტევე ყოველივე სოფლისა, უდაბნოსა შვენიერებაო, შიო, ვინა ვითარცა ცხოველსა გხადით ერი ქართველთა და ნაწილთა შენთა მღვიმით აღმოსრულთა სურვილით შევეტკბოთ, მამაო, ნუ დააცადებ ოხასა ჩუენთვის.