✠ წმინდა აბო თბილელი — ქრისტესთვის წამებული თბილისის მფარველი

წმინდა აბო თბილელი, VIII საუკუნის საქართველოს ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მოწამეა. წარმოშობით არაბი და თავდაპირველად მუსლიმი აბო საქართველოში მოსვლის შემდეგ გაეცნო ქრისტიანულ სარწმუნოებას, შეიყვარა ქრისტე და საბოლოოდ საკუთარი ნებით მიიღო ნათლობა. მან კარგად იცოდა, რომ ქრისტიანობის საჯაროდ აღიარება მის სიცოცხლეს საფრთხეს შეუქმნიდა, თუმცა რწმენის დამალვასა და ქრისტეს უარყოფას სიკვდილი არჩია. ამიტომ მისი ცხოვრება საქართველოს ქრისტიანულ ისტორიაში რწმენის თავისუფლების, სიმტკიცისა და თავდადების განსაკუთრებულ მაგალითად დარჩა.

აბო დაახლოებით VIII საუკუნის შუა წლებში ბაღდადში დაიბადა. იგი არაბი იყო და მუსლიმურ გარემოში გაიზარდა. მისი ცხოვრების შესახებ უმთავრესი ცნობები შემოგვინახა იოანე საბანისძემ, რომელმაც დაწერა ძველი ქართული ლიტერატურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძეგლი — „წამებაჲ წმიდისა და ნეტარისა მოწამისა ქრისტჱსისა ჰაბოჲსი“. ახალგაზრდა აბო თავისი ხელობით სურნელოვანი ნელსაცხებლების დამზადებასა და გაყიდვას მისდევდა.

მის ცხოვრებაში გადამწყვეტი ცვლილება მაშინ მოხდა, როდესაც იგი ქართლის ერისმთავარ ნერსეს დაუკავშირდა და მასთან ერთად საქართველოში, თბილისში, ჩამოვიდა. აქ აბო პირველად ახლოდან გაეცნო ქართველ ქრისტიანთა ცხოვრებას. იგი სწავლობდა ქართულ ენას, კითხულობდა წმინდა წერილს, ესაუბრებოდა სასულიერო პირებს და თანდათან ქრისტიანული მოძღვრება მისთვის შინაგან რწმენად იქცა.

იმ პერიოდში თბილისი არაბთა ხელისუფლების ქვეშ იმყოფებოდა და აბოსთვის ქრისტიანობის მიღება განსაკუთრებით სახიფათო იყო. ის წარმოშობით მუსლიმი იყო და ქრისტიანობაზე გადასვლას მძიმე სასჯელი შეიძლებოდა მოჰყოლოდა. თავდაპირველად აბო თავის რწმენას ფარულად ინახავდა. მოგვიანებით, როდესაც ნერსესთან ერთად ქართლიდან წასვლა მოუხდა, იგი ხაზართა ქვეყანაში მოინათლა და უკვე ღიად გახდა ქრისტიანი.

გარკვეული დროის შემდეგ აბო კვლავ დაბრუნდა საქართველოში. მას შეეძლო ქრისტიანული სარწმუნოება დაემალა და მშვიდად ეცხოვრა, მაგრამ მან ამის გაკეთებაზე უარი თქვა. თბილისში იგი უკვე აშკარად აღიარებდა ქრისტეს, ლოცულობდა და ქრისტიანული წესით ცხოვრობდა. აბოს აფრთხილებდნენ, რომ მის წინააღმდეგ შეიძლებოდა ბრალი წაეყენებინათ, თუმცა იგი რწმენის უარყოფას არ აპირებდა.

საბოლოოდ აბო შეიპყრეს და თბილისის არაბ ხელისუფლებას წარუდგინეს. მისგან მოითხოვდნენ ქრისტიანობის უარყოფასა და ძველ სარწმუნოებაზე დაბრუნებას. მას თავისუფლებასაც ჰპირდებოდნენ, თუ ქრისტეს უარყოფდა, მაგრამ აბო ურყევი დარჩა. პატიმრობამ და სიკვდილის მუქარამ მისი გადაწყვეტილება ვერ შეცვალა. მან იცოდა, რომ სიკვდილი ელოდა, მაგრამ მოწამეობისთვის ლოცვით ემზადებოდა.

786 წლის 6 იანვარს აბო საპყრობილიდან გამოიყვანეს და თბილისში სიკვდილით დასაჯეს. გადმოცემის მიხედვით, მას თავი მოჰკვეთეს, ხოლო მისი სხეული დაწვეს და ნეშტი მტკვარში გადაყარეს, რათა ქრისტიანებს მისი წმინდა ნაწილების პატივისცემა ვერ შეძლებოდათ. მიუხედავად ამისა, მისი მოწამეობის ადგილი და ხსოვნა ქართველი ქრისტიანებისთვის განსაკუთრებულ სიწმინდედ იქცა.

აბოს მოწამეობა მხოლოდ ერთი ადამიანის პირადი ისტორია არ ყოფილა. იმ ეპოქაში, როდესაც თბილისი უცხო პოლიტიკური და რელიგიური ძალაუფლების ქვეშ იმყოფებოდა, წარმოშობით არაბი ადამიანის მიერ ქრისტიანობის თავისუფლად არჩევამ ქართველ ქრისტიანებზე ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინა. სწორედ ამიტომ წმინდა აბო თბილელი საქართველოს ეკლესიის ერთ-ერთ გამორჩეულ მოწამედ და თბილისის სულიერ მფარველად იქცა.

მისი ცხოვრების შესახებ იოანე საბანისძის მიერ დაწერილი „აბოს წამება“ დღესაც ქართული სასულიერო მწერლობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწარმოებია. მასში აბოს მოწამეობასთან ერთად VIII საუკუნის თბილისის, საქართველოს ეკლესიისა და იმდროინდელი საზოგადოების მნიშვნელოვანი ისტორიული სურათიც არის შემონახული.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა აბო თბილელის ხსენებას 8 (21) იანვარს აღნიშნავს — ძველი და ახალი კალენდრის მიხედვით. მისი ცხოვრება გვახსენებს, რომ ჭეშმარიტი რწმენა ადამიანის წარმომავლობით არ განისაზღვრება. აბომ ქრისტე თავისუფალი არჩევანით მიიღო და მაშინაც არ უარყო იგი, როდესაც ამ არჩევანის ფასად საკუთარი სიცოცხლის გაღება მოუხდა.

დღეს წმინდა აბო თბილელი განსაკუთრებით არის დაკავშირებული თბილისთან და ქართველი ხალხის ქრისტიანულ მეხსიერებასთან. მისი მაგალითი მორწმუნეებს ასწავლის სულიერ სიმტკიცეს, უშიშრობასა და ქრისტესადმი ერთგულებას — რწმენას, რომელიც განსაცდელის წინაშეც არ იცვლება.

⛪ წმინდა აბო თბილელის საგალობლები

🎵 ტროპარი

მოწამეო შენ ქრისტესო, აბო, ღვაწლითა შენითა გვირგვინი მოიგე უხრწნელი ქრისტეს ღმრთისა ჩუენისაგან, რამეთუ გაქუნდა ძალი მისი და მძლავრი დაამხუე, შემუსრე ეშმაკთა უძლური კადნიერებაჲ; შენითა მეოხებითა, ქრისტე ღმერთო, აცხოვნენ სულნი ჩუენნი.

🎵 კონდაკი

სარწმუნოებისა ქრისტესისა ტრფიალებითა აღენთე, სანატრელო აბო, და მამულისა სჯული დაუტევე, ხოლო ქრისტე ღმერთი ჭეშმარიტად აღიარე და მისთვის სისხლი შენი დასთხიე, მოწამეო ყოვლად დიდებულო; აწ წინაშე მისსა მდგომარე, ევედრე მას შეწყალებად სულთა ჩუენთათჳს.