✠ წმინდა შუშანიკი — ქრისტესთვის წამებული წმინდანი

წმინდა შუშანიკი*, საქართველოს ეკლესიის ერთ-ერთი უძველესი და გამორჩეული მოწამე, ქრისტესადმი ურყევი ერთგულების, სულიერი სიმტკიცისა და თავგანწირვის დიდებული მაგალითია. იგი* V საუკუნეში ცხოვრობდა — იმ რთულ ეპოქაში, როდესაც ქართლი სასანიანთა სპარსეთის ძლიერი პოლიტიკური და რელიგიური ზეწოლის ქვეშ იმყოფებოდა. შუშანიკმა რწმენის უარყოფას ტანჯვა და სიკვდილი არჩია და სწორედ ამიტომ მისი სახელი საუკუნეების განმავლობაში განსაკუთრებული პატივით ინახება საქართველოს ქრისტიანულ მეხსიერებაში.

წმინდა შუშანიკი, რომლის სახელიც წყაროებში ვარდენად (ვარდანუშად) გვხვდება, V საუკუნის პირველ ნახევარში, სომხეთში დაიბადა. იგი ცნობილი სომეხი მხედართმთავრისა და ქრისტიანული სარწმუნოების დამცველის, ვარდან მამიკონიანის*, ასული იყო. მამამისი სასანიანთა ხელისუფლების მიერ ზოროასტრიზმის გავრცელებას დაუპირისპირდა და* 451 წელს ავარაირის ბრძოლაში დაიღუპა. ასეთ გარემოში აღზრდილმა შუშანიკმა ბავშვობიდანვე შეითვისა ქრისტიანული რწმენა, რომელიც მოგვიანებით მისი ცხოვრების უმძიმესი გამოცდის საფუძველი გახდა.

შუშანიკი ცოლად გაჰყვა ქართლის გავლენიან დიდებულს, ვარსქენ პიტიახშს*, და მასთან ერთად ცურტავში ცხოვრობდა. მათ ოთხი შვილი შეეძინათ. ვარსქენი თავდაპირველად ქრისტიანი იყო, თუმცა პოლიტიკური ძალაუფლებისა და სპარსეთის მეფის კეთილგანწყობის მოსაპოვებლად* პეროზ I-ს ეწვია, ქრისტიანობა უარყო და მაზდეანობა — ზოროასტრიზმი მიიღო. მან ისიც აღუთქვა სპარსეთის მეფეს, რომ სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ საკუთარ ოჯახსაც ახალ სარწმუნოებაზე გადაიყვანდა.

როდესაც შუშანიკმა მეუღლის განდგომის ამბავი შეიტყო, მისთვის ეს მხოლოდ ოჯახური დაპირისპირება არ ყოფილა — იგი ამას ქრისტეს ღალატად მიიჩნევდა. შუშანიკმა დატოვა სასახლე და ეკლესიას შეაფარა თავი. ვარსქენის დაბრუნების შემდეგ მას არაერთხელ მოსთხოვეს მეუღლესთან შერიგება და მისი სარწმუნოების მიღება, მაგრამ შუშანიკმა მტკიცედ განაცხადა, რომ ქრისტეს არასოდეს უარყოფდა.

მისმა შეუვალობამ ვარსქენის რისხვა გამოიწვია. შუშანიკი სასტიკად სცემეს, მძიმე ბორკილები დაადეს და საპყრობილეში ჩააგდეს. მისი ცხოვრების აღმწერი მოგვითხრობს დამცირების, ცემისა და ხანგრძლივი ტყვეობის შესახებ, თუმცა ვერც ფიზიკურმა ტკივილმა, ვერც მუქარამ და ვერც ოჯახთან განშორებამ ვერ აიძულა იგი სარწმუნოების უარყოფა. მისი მოძღვარი, იაკობ ხუცესი — იაკობ ცურტაველი*, ამ მოვლენების უშუალო მოწმე გახდა.*

წმინდა შუშანიკმა დაახლოებით ექვსი წელი საპყრობილეში გაატარა. პატიმრობის წლები მისთვის მძიმე ტანჯვასთან ერთად დიდი სულიერი ღვაწლის პერიოდად იქცა. იგი მარხულობდა, ლოცულობდა და მასთან მისულ ადამიანებს ამხნევებდა. დროთა განმავლობაში მისი საპყრობილე ადგილად იქცა, სადაც მორწმუნეები რჩევის, ლოცვისა და ნუგეშის მისაღებად მიდიოდნენ. საეკლესიო გადმოცემით, მის ლოცვას კურნებასა და სხვა სასწაულებსაც უკავშირებდნენ.

მისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე განსაცდელი საკუთარი შვილების ბედი იყო. მიუხედავად დედობრივი ტკივილისა და ოჯახური ტრაგედიისა, შუშანიკმა ქრისტესადმი ერთგულება ბოლომდე შეინარჩუნა. მის ცხოვრებაში სწორედ ეს შეუვალობა იქცა მთავარ ნიშნად — მან არ დაუშვა, რომ ძალაუფლებას, შიშს ან ადამიანურ ტკივილს მისი რწმენა დაემარცხებინა.

ხანგრძლივმა პატიმრობამ, ცემამ და მძიმე პირობებმა მისი ჯანმრთელობა საბოლოოდ შეარყია. დაახლოებით 475 წელს, ცურტავში*, წმინდა შუშანიკმა მოწამებრივად დაასრულა მიწიერი ცხოვრება. სიკვდილის წინ მან მასთან შეკრებილი სასულიერო პირები და მორწმუნეები დალოცა და თავისი სული უფალს შეავედრა. თავდაპირველად იგი ცურტავში დაკრძალეს, ხოლო მოგვიანებით მისი წმინდა ნაწილები* თბილისში გადაასვენეს. ქართული საეკლესიო ტრადიცია მის წმინდა ნაწილებს მეტეხის ტაძარს უკავშირებს.

წმინდა შუშანიკის ცხოვრება საქართველოსთვის კიდევ ერთი განსაკუთრებული მიზეზით არის ფასდაუდებელი. მისმა მოძღვარმა და მისი წამების თვითმხილველმა, იაკობ ცურტაველმა*, აღწერა მისი ღვაწლი თხზულებაში* „წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი დედოფლისაჲ“ — „შუშანიკის წამება“**. V საუკუნეში შექმნილი ეს ნაწარმოები ჩვენამდე მოღწეულ უძველეს ქართულ ორიგინალურ ლიტერატურულ ნაწარმოებად მიიჩნევა. მისი საშუალებით თითქმის თექვსმეტი საუკუნის შემდეგაც შეგვიძლია გავეცნოთ არა მხოლოდ შუშანიკის პიროვნებას, არამედ იმდროინდელი საქართველოს სარწმუნოებრივ, საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებასაც.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა შუშანიკის ხსენებას 28 აგვისტოს (10 სექტემბერს) აღნიშნავს — 28 აგვისტოს ძველი სტილით და 10 სექტემბერს ახალი სტილით*. ამ დღეს ეკლესია იხსენებს წმინდანს, რომელმაც წლების განმავლობაში გადაიტანა დევნა, პატიმრობა და სასტიკი ტანჯვა, მაგრამ ქრისტიანული სარწმუნოება არ დათმო.*

დღეს წმინდა შუშანიკი რჩება რწმენის, სიმტკიცის, მოთმინებისა და ქრისტესადმი ერთგულების ერთ-ერთ უძლიერეს მაგალითად. მისი ცხოვრება გვახსენებს, რომ ჭეშმარიტი სულიერი გამარჯვება ყოველთვის გარეგან ძალაუფლებაში არ გამოიხატება. შუშანიკს წაართვეს თავისუფლება, ოჯახური სიმშვიდე და საბოლოოდ სიცოცხლეც, მაგრამ ვერ წაართვეს ის, რაც მისთვის ყველაზე ძვირფასი იყო — ქრისტესადმი რწმენა*. სწორედ ამ ერთგულებამ აქცია მისი მოწამეობა საქართველოს ქრისტიანული ისტორიის მარადიულ ნაწილად.*

⛪ წმინდა შუშანიკის საგალობლები

🎵 ტროპარი

წამებისა გვირგვინითა შეიმკვე მეუღლისა შენისაგან, დედოფალო, წმიდაო შუშანიკ და წარმავალისა დედოფლობისა წილ მოიგე სუფევაჲ წარუვალი და აწ კადნიერად მდგეომარე ხარ წინაშე სიძისა შენისა, უკვდავისა ქრისტესა, მეოხ გვეყავ მაქებელთა შენთა, სანატრელო.

🎵 კონდაკი

დღეს მოხარული არს ერი ქართველთა ხსენებისა შენისათვის, დედოფალო, წმიდაო შუშანიკ, და ღვაწლთა შენთა სიმრავლისა მაქებელნი, ვითხოვთ ქრისტესაგან მეოხებითა შენითა სოფლისათვის მშვიდობასა და სულთა ჩუენთათვის დიდსა წყალობასა.