✠ წმინდა იოსებ ალავერდელი — ცამეტ ასურელ მამათაგანი

წმინდა იოსებ ალავერდელი, ცამეტ ასურელ მამათაგანი, VI საუკუნის საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი გამორჩეული მოღვაწე, მისიონერი და მონაზვნური ცხოვრების დიდი მამაა. მისი სახელი განუყოფლად უკავშირდება კახეთსა და ალავერდს, სადაც წმინდანის ღვაწლმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ქრისტიანული სარწმუნოების განმტკიცებაში. წმინდა იოსები საქართველოში თავის სულიერ მოძღვართან, წმინდა იოანე ზედაზნელთან და სხვა ასურელ მამებთან ერთად მოვიდა და მთელი დარჩენილი ცხოვრება ღვთის მსახურებას, ლოცვასა და ქრისტიანული სარწმუნოების ქადაგებას მიუძღვნა.

წმინდა იოსებ ალავერდელი წარმოშობით სირიიდან იყო და საქართველოში VI საუკუნის შუა წლებში ჩამოვიდა. იგი იმ წმინდა მამათა შორის იყო, რომლებიც იოანე ზედაზნელის წინამძღოლობით საქართველოში მოვიდნენ. მათი მისია ქვეყანაში ქრისტიანული ცხოვრების განმტკიცებას, მონაზვნური ტრადიციის გაძლიერებასა და ხალხში სარწმუნოების გაღრმავებას ემსახურებოდა. საქართველოში მოსვლის შემდეგ წმინდა იოსები თავდაპირველად თავის მოძღვართან და სხვა მამებთან ერთად ზედაზნის მონასტერში ცხოვრობდა, სადაც ლოცვით, მარხვითა და მკაცრი მონაზვნური ცხოვრებით მოღვაწეობდა.

გარკვეული დროის შემდეგ ასურელი მამები საქართველოს სხვადასხვა მხარეში გაიფანტნენ, რათა ქრისტიანული სარწმუნოება ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში განემტკიცებინათ. წმინდა იოსებმა კახეთი აირჩია და ალაზნის ველის მიმართულებით გაემართა. მან თავისი სამოღვაწეო ადგილი ალაზნის მარჯვენა ნაპირთან, ალავერდის მხარეში იპოვა. იმ პერიოდში ეს ადგილი დასახლებული ცენტრებისგან მოშორებული იყო და წმინდანმა აქ განმარტოებული, ლოცვითი ცხოვრება დაიწყო.

ალავერდში წმინდა იოსებმა წმინდა გიორგის სახელობის მცირე ეკლესია ააგო. სწორედ ამ პატარა ეკლესიასთან ჩამოყალიბდა მონასტერი, რომელმაც შემდგომ საუკუნეებში საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სულიერი ცენტრის სახე მიიღო. წმინდა იოსების მიერ დაარსებული სავანე საფუძვლად დაედო მომავალ ალავერდის მონასტერსა და საკათედრო ცენტრს. საუკუნეების შემდეგ აქ აღმართული დიდებული ალავერდის ტაძარი კახეთისა და მთლიანად საქართველოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ქრისტიანულ სიწმინდედ იქცა.

წმინდა იოსების ცხოვრება გამოირჩეოდა სიმდაბლით, მარხვით, ლოცვითა და განმარტოებით. იგი არ ეძებდა ადამიანურ დიდებასა და პატივს. მისი მთავარი მიზანი ქრისტეს მსახურება და ადამიანთა სულიერი განმტკიცება იყო. წმინდანის მკაცრმა მონაზვნურმა ცხოვრებამ და სარწმუნოებამ თანდათან მიიზიდა ადგილობრივი მოსახლეობა. ადამიანები მასთან მიდიოდნენ სულიერი რჩევის, ლოცვისა და ნუგეშის მისაღებად.

წმინდა იოსები კახეთის მოსახლეობას ქრისტიანულ სარწმუნოებას უქადაგებდა და თავისი ცხოვრებით აჩვენებდა, რას ნიშნავდა ქრისტეს მცნებების ერთგულება. საეკლესიო გადმოცემაში მის ქადაგებასა და მოღვაწეობას სასწაულებიც უკავშირდება. წმინდანის ღვაწლის შედეგად ალავერდის მხარეში ქრისტიანული ცხოვრება მნიშვნელოვნად განმტკიცდა, ხოლო მის გარშემო შექმნილი მონაზვნური კერა თანდათან მნიშვნელოვანი სულიერი ცენტრი გახდა.

განსაკუთრებული ადგილი წმინდა იოსების ცხოვრებაში წმინდა გიორგისადმი სიყვარულს ეკავა. მის მიერ ალავერდში აგებული პირველი ეკლესიაც სწორედ წმინდა გიორგის სახელზე იყო ნაკურთხი. ეს ტრადიცია შემდგომშიც გაგრძელდა და ალავერდის მთავარი საკათედრო ტაძარი დღემდე წმინდა გიორგის სახელობისაა. ამგვარად, წმინდა იოსების მიერ VI საუკუნეში დაწყებული სულიერი ღვაწლი საუკუნეების განმავლობაში გაგრძელდა და კახეთის საეკლესიო ცხოვრებაზე უდიდესი გავლენა მოახდინა.

წმინდა იოსების მიერ დაარსებული მცირე მონასტერი დროთა განმავლობაში გაიზარდა. XI საუკუნეში ძველი ეკლესიის ადგილზე დიდებული საკათედრო ტაძარი აღიმართა, რომელმაც ალავერდი საქართველოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საეკლესიო ცენტრად აქცია. მიუხედავად იმისა, რომ დღევანდელი მონუმენტური ტაძარი წმინდა იოსების ეპოქაზე რამდენიმე საუკუნით გვიანდელია, ალავერდის სულიერი ისტორიის დასაწყისი სწორედ მის სახელსა და მის მიერ აგებულ მცირე ეკლესიას უკავშირდება.

ხანგრძლივი მოღვაწეობის შემდეგ წმინდა იოსები კვლავ განმარტოებულ ცხოვრებას დაუბრუნდა. გადმოცემის თანახმად, იგი ალავერდის მონასტრის ერთ-ერთ სენაკში დაეყუდა და სიცოცხლის უკანასკნელი წლები ლოცვასა და ღვთის მსახურებაში გაატარა. წმინდა იოსებ ალავერდელი დაახლოებით 570 წელს აღესრულა. მისი წმინდა სხეული მისივე დაარსებულ ალავერდის ტაძარში დაკრძალეს, სადაც მისი საფლავი საუკუნეების განმავლობაში მორწმუნეთა განსაკუთრებული პატივისცემის ადგილად დარჩა.

წმინდა იოსების გარდაცვალების შემდეგ მისი სულიერი მემკვიდრეობა არ შეწყვეტილა. ალავერდი თანდათან იქცა კახეთის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს რელიგიურ და კულტურულ ცენტრად. აქ მოღვაწეობდნენ სასულიერო პირები და მონაზვნები, ხოლო ტაძარი საქართველოს ისტორიის სხვადასხვა პერიოდში ქვეყნის სარწმუნოებრივი ცხოვრების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საყრდენს წარმოადგენდა. „ამბა ალავერდელის“ სახელწოდებაც მოგვიანებით ალავერდის ეპისკოპოსთა ტრადიციულ წოდებად დამკვიდრდა.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა იოსებ ალავერდელის ხსენებას 15 (28) სექტემბერს აღნიშნავს — 15 სექტემბერს ძველი სტილით და 28 სექტემბერს ახალი სტილით. იგი ასევე იხსენიება თავის მოძღვარ წმინდა იოანე ზედაზნელთან და სხვა ასურელ მამებთან ერთად. მისი ცხოვრება გვახსენებს იმ უდიდეს ღვაწლს, რომელიც ასურელმა მამებმა VI საუკუნეში საქართველოს ეკლესიის განმტკიცებისთვის გასწიეს.

დღეს წმინდა იოსებ ალავერდელი საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთ დიდ მონაზონ მამად და კახეთის განსაკუთრებულ მფარველად არის პატივცემული. მის მიერ დაწყებული საქმე საუკუნეებს გადაურჩა, ხოლო ალავერდის მონასტერი კვლავ მოქმედი სულიერი ცენტრია. წმინდა იოსების ცხოვრება გვასწავლის, რომ სიმდაბლით, ლოცვით, მოთმინებითა და ღვთისადმი ერთგულებით დაწყებულ მცირე საქმესაც კი შეუძლია საუკუნეების განმავლობაში მრავალი ადამიანის სულიერი ცხოვრების წყაროდ იქცეს.

⛪ წმინდა იოსებ ალავერდელის საგალობლები

🎵 ტროპარი

იხარებს დღეს დღესასწაულსა შენსა ერი ქართველთა, და თაყუანის-ცემასა შესწირვენ ღმრთისა, რომელმან მოსცა ესე-ვითარი მამა, მზრუნველი და მეოხი, და შეიცვენ ლარნაკთა შენთა და შენ მიერ მოიღებენ ღმრთისაგან მდიდრად წყალობასა, ღირსო იოსებ.

🎵 კონდაკი

წარუვალისა დიდებისა სუფევა შეიყუარე მამაო იოსებ, ამისთვის ქუეყანასა ზედა ცხოვრებითა შვენიერითა და ქცევითა საწადელითა იქცეოდი, და იქმენ შეზავებულ ვითარცა მარილითა სიყვარულისა ღმრთისათა, ამისთვის გნატრით და გევედრებით, რათა გვიოხო წინაშე მეუფისა.