✠ წმინდა ანტონ მარტყოფელი — ცამეტი ასურელი მამათაგანი

წმინდა ანტონ მარტყოფელი, ცამეტი ასურელი მამათაგანი, VI საუკუნის საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი გამორჩეული მოღვაწე, მეუდაბნოე და სამონასტრო ცხოვრების განმამტკიცებელია. მისი სახელი განუყოფლად უკავშირდება საქართველოში ქრისტიანული სარწმუნოების განმტკიცებას, ასურელ მამათა დიდ მისიონერულ ღვაწლსა და მარტყოფის ღვთაების მონასტრის ისტორიას. წმინდა ანტონმა თავისი ცხოვრება ლოცვას, განმარტოებას, მკაცრ ასკეტურ ღვაწლსა და ღვთის მსახურებას მიუძღვნა და ქართულ საეკლესიო ტრადიციაში განსაკუთრებული ადგილი დაიმკვიდრა.

წმინდა ანტონი საქართველოში VI საუკუნეში მოვიდა ქალაქ ედესიდან, ძველი ქრისტიანული სამყაროს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სულიერი ცენტრიდან. იგი იმ წმინდა მამათა შორის იყო, რომელთაც ქართული საეკლესიო ტრადიცია ცამეტ ასურელ მამად მოიხსენიებს. მათი მოღვაწეობა დაკავშირებულია საქართველოში სამონასტრო ცხოვრების გაძლიერებასთან, ქრისტიანული სწავლების განმტკიცებასთან და ქვეყნის სხვადასხვა მხარეში ახალი სულიერი კერების ჩამოყალიბებასთან.

საქართველოში მოსვლის შემდეგ წმინდა ანტონი გარკვეული დროის განმავლობაში სხვა ასურელ მამებთან იყო დაკავშირებული, შემდეგ კი განმარტოებული ცხოვრების გზა აირჩია. საეკლესიო გადმოცემით, მან სხვადასხვა მხარეში იქადაგა და ქრისტიანული სარწმუნოების გავრცელებას ემსახურებოდა. მის მოღვაწეობას უკავშირებენ ზედაზნის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიებს, იყალთოს მთების მიდამოებს, ლოპოტის ხეობასა და ახმეტის მხარეს. საბოლოოდ იგი დასახლდა აკრიანის მთებში, დღევანდელი მარტყოფის მახლობლად.

წმინდა ანტონს განსაკუთრებით იზიდავდა მეუდაბნოეობა და დაყუდებული ცხოვრება. მან ადამიანთა ხმაურისა და ამქვეყნიური დიდებისგან მოშორებით ცხოვრება აირჩია, რათა მთელი თავისი დრო ლოცვისთვის, მარხვისა და ღმერთთან სულიერი ურთიერთობისთვის დაეთმო. სწორედ ასეთი განმარტოებული ცხოვრების გამო მას „მარტომყოფელი“ უწოდეს. დროთა განმავლობაში ეს სახელწოდება „მარტყოფელად“ დამკვიდრდა და ტრადიციის მიხედვით, მას უკავშირდება თვით ადგილის დღევანდელი სახელიც — მარტყოფი.

წმინდა ანტონის ცხოვრებასთან დაკავშირებული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საეკლესიო გადმოცემა მაცხოვრის ხელთუქმნელ ხატს უკავშირდება. ქართული ჰაგიოგრაფიული ტრადიციის თანახმად, წმინდა მამას საქართველოში ჩამოუბრძანებია ქრისტეს ხელთუქმნელ ხატთან დაკავშირებული სიწმინდე. სწორედ ამ სიწმინდის ხსენება განსაკუთრებულად აისახა წმინდანისადმი მიძღვნილ ტროპარსა და კონდაკში, სადაც ანტონი წარმოჩენილია როგორც ქრისტეს ხატის დამცველი და ქართველთათვის ამ დიდი სიწმინდის მომტანი.

აკრიანის მთებში წმინდა ანტონი უკიდურესად მკაცრ ასკეტურ ცხოვრებას ეწეოდა. საეკლესიო გადმოცემა მოგვითხრობს, რომ განმარტოებულ მამასთან ირმები მიდიოდნენ და იგი მათი რძით იკვებებოდა. ერთ-ერთი ცნობილი გადმოცემის მიხედვით, ერთხელ ირმები შეშინებულნი დაბრუნდნენ, მათ შორის კი ერთი ნუკრი დაჭრილი იყო. ამ ამბავს წმინდა ანტონის ცხოვრებაში მოჰყვება მისი შეხვედრა ადგილობრივ ადამიანებთან და წმინდანის სულიერი ძალის გამოვლენა. მსგავსი ეპიზოდები საუკუნეების განმავლობაში ხალხურ და საეკლესიო მეხსიერებაში მისი სიწმინდისა და ღვთისადმი სრული მინდობის ნიშნად შემორჩა.

მისი განმარტოებული ცხოვრების მიუხედავად, წმინდა ანტონის შესახებ ცნობები თანდათან გავრცელდა. ადამიანებმა გაიგეს მისი მკაცრი ღვაწლის, ლოცვისა და სულიერი ცხოვრების შესახებ და მასთან მისვლა დაიწყეს. წმინდა მამასთან იკრიბებოდნენ ადამიანები, რომლებიც სულიერ რჩევას, ლოცვასა და ნუგეშს ეძებდნენ. მის გარშემო მოწაფეებიც შეიკრიბნენ, რამაც საფუძველი დაუდო მარტყოფის სამონასტრო ცხოვრების განვითარებას.

სწორედ წმინდა ანტონ მარტყოფელს უკავშირდება მარტყოფის ღვთაების მონასტრის ჩამოყალიბება. მონასტერი თბილისიდან აღმოსავლეთით, იალნოს ქედის ტყით დაფარულ ფერდობებზე მდებარეობს და საუკუნეების განმავლობაში საქართველოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სულიერ ცენტრად იქცა. წმინდა ანტონის მიერ არჩეულმა განმარტოებულმა ადგილმა თანდათან სამონასტრო სავანის სახე მიიღო, სადაც ლოცვისა და ასკეტური ცხოვრების ტრადიცია თაობიდან თაობას გადაეცემოდა.

ცხოვრების უკანასკნელ პერიოდში წმინდა ანტონმა კიდევ უფრო მკაცრი განმარტოება აირჩია. მონასტრის აღმოსავლეთით, ძნელად მისადგომ კლდოვან ადგილას აღმართულ სვეტზე იგი დაყუდებულ ცხოვრებას ეწეოდა. ამის გამო წმინდანი ანტონ მესვეტის სახელითაც არის ცნობილი. სვეტზე ცხოვრების მიზანი ადამიანებისგან უბრალო განშორება კი არ იყო, არამედ სრული სულიერი კონცენტრაცია — უწყვეტი ლოცვა, მარხვა, სინანული და ღმერთთან სიახლოვის ძიება.

წმინდა ანტონ მარტყოფელი მარტყოფის მონასტერში აღესრულა და მისი წმინდა ნაწილები მის მიერ დაარსებულ სავანეს დაუკავშირდა. მისი საფლავი საუკუნეების განმავლობაში მორწმუნეთა განსაკუთრებული პატივისცემის ადგილად იქცა. ადამიანები წმინდა ანტონის მეოხების სათხოვნელად მიდიოდნენ და ქართული საეკლესიო ტრადიცია მის სახელთან მრავალ სასწაულსა და შეწევნის შემთხვევას აკავშირებს.

წმინდა ანტონის მიერ დაარსებულმა მონასტერმა მისი გარდაცვალების შემდეგაც გააგრძელა არსებობა. საუკუნეების განმავლობაში მარტყოფის ღვთაების მონასტერმა არაერთი შემოსევა, განადგურება და აღდგენა გამოიარა, მაგრამ წმინდა მამის მიერ დამკვიდრებული სულიერი ტრადიცია არ გამქრალა. მონასტრის აღმოსავლეთით დღემდე განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ინარჩუნებს წმინდა ანტონის სვეტი — ადგილი, რომელიც მის უკანასკნელ ასკეტურ ღვაწლს უკავშირდება.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა ანტონ მარტყოფელის ხსენებას 19 იანვარს (1 თებერვალს) აღნიშნავს — ძველი და ახალი კალენდრის მიხედვით. იგი ასევე იხსენიება სხვა ასურელ მამებთან ერთად, როგორც ერთ-ერთი იმ დიდი მოღვაწეთაგანი, რომლებმაც VI საუკუნეში საქართველოს სულიერ ცხოვრებაზე განსაკუთრებული გავლენა მოახდინეს.

დღეს წმინდა ანტონ მარტყოფელი ქართველი მართლმადიდებელი ხალხისთვის რწმენის სიმტკიცის, განმარტოების, მარხვის, ლოცვისა და ღვთისადმი სრული მინდობის განსაკუთრებული მაგალითია. მისი ცხოვრება გვახსენებს, რომ ქრისტიანული ღვაწლის საფუძველი გარეგანი დიდება კი არა, ადამიანის შინაგანი გარდაქმნა, სიმდაბლე და ღმერთთან ერთობაა. მარტყოფის მონასტერი და წმინდა ანტონის სვეტი კი დღემდე ინახავს იმ სულიერ მემკვიდრეობას, რომელიც VI საუკუნეში ერთ-ერთმა დიდმა ასურელმა მამამ საქართველოს დაუტოვა.

⛪ წმინდა ანტონ მარტყოფელის საგალობლები

🎵 ტროპარი

ხატად ღმრთისა შექმნილმან წმინდაო, არა უდებ ჰყავ პატივი ხატისა ქრისტესი, თჳნიერ ხელითა კაცთასა გამოსახულისა, რამეთუ იხილე რა ხელთა შინა ურწმუნოთასა, განხურვებულმან შურითა საღმრთოჲთა, იტვირთე მხართა ზედა მტვირთველი ყოველთა, და მოუძღვანე ქართველთა ერსა, მოღვაწეთა შუენიერებაო ანტონი, ევედრე ქრისტესა ღმერთსა შეწყალებად სულთა ჩუენთათჳს.

🎵 კონდაკი

მნათობად მზეებრ ბრწყინვალედ მოეცნეს ქართველთა ერსა ათორმეტ რიცხვნი მამანი, მოძღვარნი ყოვლისა სოფლისანი, და შვენიერებანი უდაბნოთანი, ხოლო შორის მათსა ბრძენი ანტონი იდიდებინ დღესა ჩუენ მიერ, რომელმან მოგვისვენა ხატი ღმრთისა, ხელით უქმნელი, მფარველად მეფისა მორწმუნისა და საცოდ ყოვლისა სოფლისა.