სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი შიო III — მონასტრის მდუმარებიდან საქართველოს საპატრიარქო ტახტამდე

2026 წლის 12 მაისს, მცხეთის სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მრავალსაუკუნოვან ისტორიაში ახალი ფურცელი გადაიშალა. სწორედ იმ ტაძარში, სადაც 1977 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II აღსაყდრდა, თითქმის ნახევარი საუკუნის შემდეგ საქართველოს ეკლესია ახალ მამამთავარს ხვდებოდა.

დღეც განსაკუთრებული იყო — წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ხსენება, მოციქულისა, რომელსაც საეკლესიო გადმოცემა საქართველოში ქრისტიანობის პირველ მქადაგებლად მიიჩნევს. სვეტიცხოველში საპატრიარქო ნიშნებით შემოსეს და ტახტზე აღასაყდრეს შიო III — სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი და ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი.

ამ დღემდე მისასვლელი გზა რამდენიმე ათწლეულს მოიცავდა — თბილისის სამუსიკო სამყაროდან მონასტრის მორჩილებამდე, მონასტრის სიმშვიდიდან მღვდელმთავრის პასუხისმგებლობამდე და საბოლოოდ საქართველოს ეკლესიის უმაღლეს მსახურებამდე.

შიო III, ერისკაცობაში ელიზბარ თეიმურაზის ძე მუჯირი, 1969 წლის 1 თებერვალს თბილისში დაიბადა. მისი ახალგაზრდობის პირველი დიდი გატაცება მუსიკა იყო. თბილისის 53-ე საშუალო სკოლაში სწავლის პარალელურად სამუსიკო განათლებას იღებდა, ხოლო 1988 წელს სწავლა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, ვიოლონჩელოს კლასში განაგრძო.

უკვე კონსერვატორიის პირველ კურსზე მან ვიოლონჩელისტთა პირველ რესპუბლიკურ კონკურსში პირველი ადგილი მოიპოვა. მის წინაშე მუსიკოსის გზა იშლებოდა — გზა, რომელიც ყოველდღიურ შრომას, ყურადღებას, სმენას, მოთმინებასა და დისციპლინას მოითხოვდა.

მაგრამ ახალგაზრდა ელიზბარ მუჯირის ცხოვრებაში თანდათან სხვა არჩევანი მომწიფდა.

1991 წელს მან სრულიად განსხვავებული გარემო აირჩია და მორჩილად დამკვიდრდა შიომღვიმის მონასტერში, მცხეთის მახლობლად მდებარე საქართველოს ერთ-ერთ უძველეს და უმნიშვნელოვანეს მონასტერში. VI საუკუნეში დაარსებული ეს სავანე ღირს შიო მღვიმელის, ცამეტ ასურელ მამათაგან ერთ-ერთის, სახელთან არის დაკავშირებული.

თბილისის კონსერვატორიის საკონცერტო სამყაროდან უძველესი მონასტრის ცხოვრებაში გადასვლა მისი ცხოვრების მკვეთრი შემობრუნება იყო. აქ ადამიანის ყოველდღიურობას უკვე სხვა რიტმი განსაზღვრავდა. ლოცვა, მორჩილება, ღვთისმსახურება და მონასტრისთვის აუცილებელი ჩვეულებრივი შრომა.

1993 წლის 5 თებერვალს მორჩილი ელიზბარი ბერად აღიკვეცა და სახელად შიო ეწოდა. თავდაპირველად მას მონასტრის ტრაპეზრის მსახურება დაევალა, შემდეგ კი ეკონომოსის. მომავალი პატრიარქის საეკლესიო გზა, ამგვარად, მაღალი წოდებებით კი არა, მონასტრული ცხოვრების ჩვეულებრივი მორჩილებით დაიწყო.

1995 წელს ბერი შიო დიაკვნად აკურთხეს. ერთი წლის შემდეგ, 1996 წელს, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ იგი მღვდლად აკურთხა. ეს იყო ურთიერთობის დასაწყისი, რომელსაც შემდგომ ათწლეულებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა უნდა შეეძინა როგორც თავად შიოს ცხოვრებაში, ისე საქართველოს ეკლესიის მომავალი ისტორიისთვის.

1997 წელს მღვდელმონაზონი შიო თბილისის კლდისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესიის წინამძღვრად დაინიშნა. შემდგომ წლებში მსახურობდა თბილისის სხვადასხვა ისტორიულ ტაძარში, მათ შორის ანჩისხატსა და ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიაში.

ამავე პერიოდში მან სასულიერო განათლებაც განაგრძო. დაამთავრა ბათუმის წმინდა იოანე ღვთისმეტყველის სახელობის სასულიერო სემინარია, სწავლა განაგრძო მოსკოვის სასულიერო სასწავლებლებში და წმინდა ტიხონის საღვთისმეტყველო ინსტიტუტში.

1998 წელს მას იღუმენის წოდება მიენიჭა ოქროს ჯვრის ტარების უფლებით.

მისი მსახურების მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოს ფარგლებს გარეთ მცხოვრებ ქართველებთანაც აღმოჩნდა დაკავშირებული. 2001 წლიდან იგი მოსკოვის ქართველთა სათვისტომოს წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარს წინამძღვრობდა. მოგვიანებით, უკვე მღვდელმთავრობის პერიოდში, მას ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ქართული მრევლის სულიერი მზრუნველობაც დაევალა.

ეს გამოცდილება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ქართული ეკლესიისთვის, რომლის მრევლის მნიშვნელოვანი ნაწილი დღეს სამშობლოს საზღვრებს გარეთ ცხოვრობს. ეკლესიის მსახურება ასეთ გარემოში მხოლოდ ღვთისმსახურების აღსრულებას არ ნიშნავს — იგი ხშირად ქართული ენის, სარწმუნოების, ოჯახური ტრადიციისა და სამშობლოსთან სულიერი კავშირის შენარჩუნებასაც ემსახურება.

2003 წლის 18 აგვისტოს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სინოდმა იღუმენი შიო ახლად შექმნილი სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქიის მღვდელმთავრად გამოარჩია.

მისი საეპისკოპოსო სიტყვა მნიშვნელოვან წარმოდგენას გვაძლევს იმის შესახებ, თუ როგორ ესმოდა მას მღვდელმთავრის პასუხისმგებლობა ჯერ კიდევ თავისი ეპისკოპოსობის დასაწყისში. იგი ხაზს უსვამდა, რომ მღვდელმთავარი პასუხისმგებელია თავისი მრევლისა და სამღვდელოების სულიერ მდგომარეობაზე, მაგრამ ამავე დროს კარგად უნდა იცნობდეს თანამედროვე ცხოვრების საკითხებსაც, რადგან ყოველ ეპოქას ეკლესიის წინაშე ახალი კითხვები მოაქვს.

2003 წლის 7 სექტემბერს, სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში, ილია II-მ წმინდა სინოდის წევრებთან ერთად მისი ეპისკოპოსად კურთხევა აღასრულა.

ამ დღეს შიომ განსაკუთრებით მადლიერებით მოიხსენია ილია II, რომელსაც თავის სულიერ მამად მიიჩნევდა. მისი სიტყვებიდან ჩანდა, რომ პატრიარქის რჩევასა და მხარდაჭერას საკუთარი საეკლესიო ცხოვრების რთულ პერიოდებში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა.

მისთვის ჩაბარებული სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქია მდიდარი სულიერი მემკვიდრეობის მატარებელი იყო. ამ მხარესთან არის დაკავშირებული ღირსი ალექსი შუშანია, რომლის ცხოვრება და სულიერი მემკვიდრეობაც მოგვიანებით შიოს კვლევისა და ინტერესის საგანი გახდა.

მღვდელმთავრობის წლებში მისი პასუხისმგებლობა თანდათან იზრდებოდა.

2007 წელს ეპისკოპოსი შიო წმინდა გიორგის ორდენით დაჯილდოვდა. 2009 წელს მთავარეპისკოპოსის ხარისხში აღიყვანეს, ხოლო 2010 წლის 2 აგვისტოს მიტროპოლიტის ხარისხი მიენიჭა და სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ქორეპისკოპოსად დაინიშნა.

იგი მონაწილეობდა საქართველოს ეკლესიის წმინდანთა კანონიზაციასთან დაკავშირებულ საქმიანობაშიც. მისი მსახურება თანდათან აღარ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ერთი ეპარქიის საზღვრებით და სულ უფრო მეტად უკავშირდებოდა სრულიად საქართველოს ეკლესიის საერთო პასუხისმგებლობას.

ამ გზაზე გადამწყვეტი თარიღი გახდა 2017 წლის 23 ნოემბერი — გიორგობის დღე.

სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ მიტროპოლიტი შიო თავის მოსაყდრედ დანიშნა.

ეს გადაწყვეტილება შიოს საეკლესიო ცხოვრებაში ახალი ეტაპის დასაწყისი იყო. მოსაყდრის სტატუსი განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას გულისხმობდა და მას საქართველოს ეკლესიის მომავალი გარდამავალი პერიოდის ერთ-ერთ უმთავრეს ფიგურად აქცევდა.

მომდევნო წლების განმავლობაში იგი ილია II-ის გვერდით მსახურობდა იმ დროს, როდესაც პატრიარქის მიერ თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში შექმნილი ეპოქა თანდათან დასასრულს უახლოვდებოდა.

2018 წელს წმინდა სინოდმა მიტროპოლიტ შიოს სკუფიაზე ბრილიანტის ჯვრის ტარების უფლებაც მიანიჭა.

თუმცა მის ცხოვრებაში გარეგნულ საეკლესიო ნიშნებზე უფრო მნიშვნელოვანი რჩებოდა ის პასუხისმგებლობა, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში თანდათან იზრდებოდა — მონაზვნიდან მღვდლად, მღვდლიდან ეპისკოპოსად, მიტროპოლიტად, ქორეპისკოპოსად და შემდეგ პატრიარქის მოსაყდრედ.

საქართველოს ეკლესიისთვის სრულიად ახალი რეალობა დადგა 2026 წლის 17 მარტს, როდესაც გარდაიცვალა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II.

მისი გარდაცვალებით დასრულდა თანამედროვე საქართველოს საეკლესიო ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი ეპოქა. ილია II თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას და რამდენიმე თაობისთვის მისი სახელი თავად ქართული ეკლესიის თანამედროვე ისტორიასთან იყო გაიგივებული.

მომდევნო დღეს, 18 მარტს, წმინდა სინოდმა მიტროპოლიტი შიო საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრედ დაამტკიცა. მას დაეკისრა საქართველოს ეკლესიის ხელმძღვანელობა ახალი კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევამდე.

ეს უკვე აღარ იყო მომავალი პასუხისმგებლობისთვის მომზადება. ილია II-ის გარდაცვალების შემდეგ შიო უშუალოდ აღმოჩნდა ისტორიული გარდამავალი პერიოდის ცენტრში.

ახალი პატრიარქის არჩევა 2026 წლის 11 მაისს, თბილისის ყოვლადწმინდა სამების საკათედრო ტაძარში, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის XIV გაფართოებულ კრებაზე გაიმართა.

წმინდა სინოდის 39 წევრმა ფარული კენჭისყრით მისცა ხმა კანდიდატებს. მიტროპოლიტმა შიომ 22 ხმა მიიღო და პირველივე ტურში იქნა არჩეული სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად.

ასე გახდა იგი შიო III — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის 142-ე წინამძღვარი და მეათე პატრიარქი 1917 წელს საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ.

თითქმის ნახევარი საუკუნის შემდეგ საქართველოს პირველად ჰყავდა ახალი კათოლიკოს-პატრიარქი.

არჩევიდან მხოლოდ ერთი დღის შემდეგ, 12 მაისს, შიო III სვეტიცხოველში აღასაყდრეს.

ეს იყო პირველი საპატრიარქო აღსაყდრება საქართველოში 1977 წლის შემდეგ.

სვეტიცხოველი ამ მოვლენისთვის მხოლოდ ისტორიული ტაძარი არ ყოფილა. საუკუნეების განმავლობაში იგი საქართველოს სახელმწიფოებრივი და საეკლესიო ცხოვრების ერთ-ერთი მთავარი სულიერი ცენტრი იყო. სწორედ აქ იყო დაკავშირებული მრავალი ქართველი მეფის, კათოლიკოსისა და პატრიარქის ისტორია. აქ აღსაყდრდა ილია II და აქვე, ორმოცდაცხრა წლის შემდეგ, დაიწყო მისი მემკვიდრის პატრიარქობა.

აღსაყდრების შემდეგ წარმოთქმულ პირველ საპატრიარქო ქადაგებაში შიო III-მ თანამედროვე სამყაროში ეკლესიის როლსა და პასუხისმგებლობაზე ისაუბრა.

მის სიტყვებში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა ადამიანთან შეხვედრის აუცილებლობას. პატრიარქმა ეკლესიის კარის ყველასთვის ფართოდ გაღების საჭიროებაზე გაამახვილა ყურადღება — არა მხოლოდ მათთვის, ვინც უკვე ტაძარშია, არამედ მათთვისაც, ვინც ჯერ კიდევ მის მიღმა რჩება.

ეს აზრი სიმბოლური გახდა მისი პატრიარქობის პირველი დღისთვის.

ეკლესია, მისი ხედვით, არ უნდა იყოს მხოლოდ ადგილი, სადაც ადამიანი მოვა. ეკლესიამ თავადაც უნდა შეძლოს ადამიანთან მისვლა, მისი ტკივილის გაგება, სულიერი კითხვების მოსმენა, ახალგაზრდებთან საუბარი და სიყვარულით მსახურება.

მან ასევე განსაკუთრებული პატივით გაიხსენა თავისი წინამორბედი ილია II და მისი მრავალწლიანი მემკვიდრეობა.

შიო III-ის წინაშე რთული პასუხისმგებლობა დგას. მან უნდა უხელმძღვანელოს ეკლესიას, რომელსაც თითქმის ორი ათასწლეულის ქრისტიანული ტრადიცია, საუკუნეების განმავლობაში დაგროვილი სულიერი მემკვიდრეობა და თანამედროვე საქართველოს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში განსაკუთრებული ადგილი აქვს.

ამასთან, ახალი ეპოქა ახალ კითხვებსაც აჩენს — როგორ ესაუბროს ეკლესია ახალგაზრდა თაობას, როგორ შეინარჩუნოს სარწმუნოებრივი და ეროვნული თვითმყოფადობა გლობალიზებულ სამყაროში, როგორ ემსახუროს სამშობლოში და ემიგრაციაში მცხოვრებ ქართველებს და როგორ უპასუხოს იმ სულიერ გამოწვევებს, რომლებიც წინა საუკუნეებისთვის უცნობი იყო.

ამ კითხვებზე პასუხები ჯერ იწერება.

შიო III-ის პატრიარქობა მხოლოდ 2026 წლის მაისში დაიწყო, ამიტომ მისი ისტორიული შეფასება ნაადრევია. მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებისა და ეკლესიის მომავალი მიმართულების მნიშვნელობას საბოლოოდ დრო წარმოაჩენს.

მაგრამ მისი აქამდე განვლილი გზა უკვე თავისთავად გამორჩეულია.

თბილისელი ახალგაზრდა ვიოლონჩელისტი, რომელმაც პროფესიული მუსიკის გზა დატოვა;
შიომღვიმის მონასტრის მორჩილი, რომელიც ტრაპეზარსა და ეკონომოსად მსახურობდა;
მღვდელი, რომელიც სხვადასხვა ტაძარში მსახურობდა;
მღვდელმთავარი, რომელსაც ეპარქია და შემდეგ უცხოეთში მცხოვრები ქართველების სულიერი მზრუნველობაც დაევალა;
ილია II-ის ქორეპისკოპოსი და მოსაყდრე;
და ბოლოს — სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი.

ეს გზა სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტახტზე არ დასრულებულა.

პირიქით — 2026 წლის 12 მაისს დაიწყო მისი ყველაზე მძიმე და საპასუხისმგებლო ეტაპი.

დღეს შიო III დგას ეკლესიის სათავეში, რომელმაც საქართველოს ისტორიის განმავლობაში ნახა სამეფოთა აღმავლობა და დაცემა, უცხო ძალთა შემოსევები, ავტოკეფალიის გაუქმება და აღდგენა, საბჭოთა დევნა და ქრისტიანული ცხოვრების ახალი აღორძინება.

ამ მრავალსაუკუნოვანი ჯაჭვის ახალი რგოლი ახლა მის სახელს უკავშირდება.

და როგორც ოდესღაც ახალგაზრდა ელიზბარ მუჯირმა დატოვა თავისი ჩვეული სამყარო და შიომღვიმის მონასტრის გზას დაადგა, დღეს შიო III-ის წინაშე კვლავ ახალი გზა დგას — გზა, რომელზეც უკვე არა მხოლოდ საკუთარი მსახურების, არამედ სრულიად საქართველოს ეკლესიის მომავალზე ეკისრება პასუხისმგებლობა.