სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქი დავით V, მსახურება მძიმე ეპოქაში

1972 წელს, როდესაც დავით V სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქი გახდა, ქართული ეკლესია ჯერ კიდევ საბჭოთა სახელმწიფოს მკაცრი შეზღუდვების პირობებში ცხოვრობდა. ტაძრებისა და სასულიერო პირების რაოდენობა მცირე იყო. ეკლესიაში მისულ ადამიანს კი, როგორც ყოველთვის, ლოცვა, ნუგეში და მოძღვარი სჭირდებოდა. დავითს პატრიარქობა ხუთი წლით ერგო, მაგრამ ამ ხუთ წლამდე უკვე ნახევარ საუკუნეზე მეტი ჰქონდა გავლილი ეკლესიის მსახურებაში.

დავით V, ერისკაცობაში ხარიტონ დევდარიანი, 1903 წელს, იმერეთში, სოფელ მირონწმინდაში დაიბადა. პირველადი განათლება მშობლიურ სოფელში მიიღო. მისი სასულიერო გზა ძალიან ადრე დაიწყო: 1918 წელს, ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში, მირონწმინდის წმინდა ნიკოლოზის ტაძარში მედავითნედ დაადგინეს.

რამდენიმე წლის შემდეგ საქართველოს ცხოვრება მთლიანად შეიცვალა. ქვეყანამ დამოუკიდებლობა დაკარგა, საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა და ეკლესიისთვის მძიმე დრო დაიწყო. ტაძრები იხურებოდა, სასულიერო პირებს დევნიდნენ, ხოლო რწმენის საჯაროდ გამოხატვა სულ უფრო რთული ხდებოდა.

ხარიტონ დევდარიანმა სწორედ ამ გარემოში გადაწყვიტა, რომ ეკლესიის მსახურება მისი ცხოვრების გზა ყოფილიყო.

1927 წლის თებერვალში, საჩხერის წმინდა ნინოს ტაძარში, იგი დიაკვნად აკურთხეს. მეორე დღეს მღვდლად დაასხეს ხელი და სარგვეშის წმინდა გიორგის ეკლესიის წინამძღვრად განამწესეს. ერთი წლის შემდეგ ხარაგაულის რაიონის მთავარხუცესი გახდა.

ახალგაზრდა მღვდლისთვის ეს წლები მხოლოდ საეკლესიო მოვალეობების შესრულება არ იქნებოდა. მას ხალხთან ერთად უნდა გაევლო ეპოქა, როდესაც ეკლესიაში მსახურების გაგრძელებაც სიმტკიცეს მოითხოვდა. მისი ცხოვრების იმ მონაკვეთიდან მრავალი პირადი მოგონება არ შემონახულა, მაგრამ შემორჩენილია გზა, რომელიც მან არ მიატოვა.

შემდეგ მამა ხარიტონი თბილისში მსახურობდა.

მის ცხოვრებას დაუკავშირდა სიონის საკათედრო ტაძარი, შემდეგ ქაშვეთის წმინდა გიორგისა და კუკიის წმინდა ნინოს ეკლესიები. სხვადასხვა წლებში იგი კვლავ ქაშვეთს დაუბრუნდა. იცვლებოდა ტაძარი და პასუხისმგებლობა, გადიოდა ათწლეულები, მაგრამ მისი ყოველდღიური საქმე ისევ ღვთისმსახურება და მრევლთან ყოფნა იყო.

ამ ხანგრძლივ გზას რომ გადავხედოთ, დავით V-ის ბიოგრაფია მხოლოდ საპატრიარქო ტახტიდან არ იწყება. მისი ისტორიის დიდი ნაწილი ტაძრებში გავიდა, სადაც პატრიარქის სამოსი ჯერ არ ეცვა და ჩვეულებრივი მოძღვრის მსახურებას ასრულებდა.

1956 წელი მის ცხოვრებაში ახალი ეტაპის დასაწყისი გახდა. კათოლიკოს პატრიარქმა მელქისედეკ III-მ იგი ბერად აღკვეცა და სახელად დავითი უწოდა. იმავე წლის აგვისტოში არქიმანდრიტის ხარისხში აიყვანეს, შემდეგ კი ეპისკოპოსად აკურთხეს.

დავითს მარგვეთისა და ურბნისის ეპარქიების წინამძღვრობა ჩააბარეს.

მრავალი წლის განმავლობაში მღვდლად მსახურების შემდეგ მას ახლა უფრო ფართო პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა: ეპარქიებში ტაძრების, სასულიერო პირებისა და მრევლის ცხოვრებაზე ზრუნვა. ეს ყველაფერი კვლავ იმ ქვეყანაში ხდებოდა, სადაც ეკლესიის თავისუფლება შეზღუდული იყო.

1959 წელს ეპისკოპოსი დავითი სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის ქორეპისკოპოსი გახდა.

მომდევნო წელს მის წინაშე საპატრიარქო ტახტის საკითხიც დადგა. მელქისედეკ III-ის გარდაცვალების შემდეგ დავითს წინამძღვრობა შესთავაზეს, მაგრამ მან უარი განაცხადა. საქართველოს ეკლესიის სათავეში მაშინ ეფრემ II ავიდა.

დავითი მსახურებას განაგრძობდა.

1962 წელს იგი მიტროპოლიტის ხარისხში აიყვანეს. იმ დროისთვის მისი სასულიერო გზა უკვე რამდენიმე ათწლეულს ითვლიდა: სოფლის ეკლესიაში მედავითნეობით დაწყებული მსახურება მღვდლობას, მონაზვნობასა და მღვდელმთავრობას მოიცავდა.

1972 წელს ეფრემ II გარდაიცვალა და საქართველოს ეკლესია ახალი წინამძღვრის არჩევის წინაშე დადგა. ამჯერად არჩევანი მიტროპოლიტ დავითზე შეჩერდა.

1972 წლის 2 ივლისს, მცხეთის სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში, მისი აღსაყდრება გაიმართა.

საქართველოს ეკლესიას ახალი მამამთავარი ჰყავდა.

მას ეწოდა დავით V.

სვეტიცხოველში იმ დღეს მიღებული პასუხისმგებლობა განსაკუთრებით მძიმე იყო. საბჭოთა ათწლეულების შემდეგ ეკლესიის შესაძლებლობები კვლავ მცირე რჩებოდა. 1970-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში მოქმედი ტაძრებისა და სამლოცველოების, ისევე როგორც სასულიერო პირთა, რაოდენობა მკვეთრად შეზღუდული იყო.

მაგრამ ეკლესიის ცხოვრება რიცხვებით სრულად ვერ აღიწერება.

მოქმედ ტაძარში აღვლენილი წირვა იმ მრევლისთვისაც მნიშვნელოვანი იყო, ვინც იქ კვირიდან კვირამდე ბრუნდებოდა. ახალგაზრდა სასულიერო პირისთვის მღვდელმთავრის კურთხევა კი ნიშნავდა, რომ ეკლესიას მსახურების გაგრძელების ძალა კვლავ შესწევდა.

დავით V-ის პატრიარქობის წლებში რამდენიმე ახალი მღვდელმთავარი აკურთხეს. მათ შორის იყვნენ გიორგი ღონღაძე, რომელიც მანგლელი ეპისკოპოსი გახდა, გრიგოლი ცერცვაძე, რომელსაც ალავერდის ეპარქია ჩაბარდა, და ილარიონ სამხარაძე, რომელიც ბოდბის ეპისკოპოსად დადგინდა.

ასეთი გადაწყვეტილებები ეკლესიის ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილია, თუმცა იმ ეპოქაში თითოეულ მათგანს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა. მცირე საეკლესიო გარემოში ახალი მღვდელმთავრის გამოჩენა ნიშნავდა, რომ მსახურების გაგრძელება შესაძლებელი იყო.

დავით V-ის დროს საქართველოს ეკლესიას სხვა ეკლესიებთანაც ჰქონდა ურთიერთობა. პატრიარქი ოფიციალური ვიზიტებით იმყოფებოდა მოსკოვსა და ერევანში. თბილისში სტუმრობდა ბულგარეთის პატრიარქი მაქსიმე. საქართველოს ეკლესიის წარმომადგენლები საზღვარგარეთაც მონაწილეობდნენ შეხვედრებში.

ამ მოვლენებს იმ დროის გარემოსგან მოწყვეტით ვერ შევხედავთ. საბჭოთა სახელმწიფოში ეკლესიას საკუთარი ცხოვრების წარმართვა მკაცრი ჩარჩოების ფარგლებში უწევდა. პატრიარქის ყოველი ნაბიჯი ამ სინამდვილეშიც უნდა განვიხილოთ.

დავით V-ის პატრიარქობა ხანგრძლივი არ ყოფილა. წლები, რომლებიც მას საპატრიარქო ტახტზე ერგო, მისთვის თითქმის სამოცი წლის ასაკში დაწყებული ახალი მსახურება იყო. მანამდე უკვე ნანახი ჰქონდა საქართველოს ეკლესიის ცხოვრების რამდენიმე მძიმე ათწლეული.

სიცოცხლის ბოლოს იგი ხანგრძლივად ავადმყოფობდა.

1977 წლის 9 ნოემბერს დავით V გარდაიცვალა. იგი თბილისის სიონის საპატრიარქო ტაძარში დაკრძალეს. სიონი მისთვის უცხო ადგილი არ ყოფილა: ამ ტაძარში იგი ჯერ კიდევ პატრიარქობამდე მრავალი წლით ადრე მსახურობდა.

მისი გარდაცვალების შემდეგ საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრედ ცხუმ აფხაზეთის მიტროპოლიტი ილია დადგინდა. იმავე წლის დეკემბერში ილია სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქად აირჩიეს და მას ილია II ეწოდა.

საქართველოს ეკლესიის ისტორიაში დაიწყო ახალი, თითქმის ნახევარსაუკუნოვანი ეპოქა.

დავით V-ის ცხოვრება ხშირად სწორედ ამ დიდი ეპოქის წინ მდგომ ხუთ წელიწადთან ასოცირდება. მაგრამ თუ მის გზას დასაწყისიდან გავყვებით, სხვა სურათი გამოჩნდება: სოფელ მირონწმინდაში დაწყებული მსახურება, მღვდლობა საბჭოთა ხელისუფლების პირველ ათწლეულებში, თბილისის ტაძრები, მონაზვნობა, ეპარქიების წინამძღვრობა და მხოლოდ ამის შემდეგ საპატრიარქო ტახტი.

მისი ცხოვრება გვახსენებს, რომ ეკლესიის ისტორია მხოლოდ დიდი გარდატეხებისგან არ შედგება. მასში არის მრავალი წელი, როდესაც ადამიანები ყოველდღიურად აღებენ ტაძრის კარს, აღავლენენ ლოცვას და აგრძელებენ მსახურებას, მიუხედავად იმისა, რომ არ იციან, რას მოუტანს ხვალინდელი დღე.

დავით V-ის პატრიარქობა ხუთ წელზე მეტხანს გაგრძელდა. ეკლესიისადმი მისი მსახურება კი ახალგაზრდობიდან სიცოცხლის ბოლომდე გასდევდა. ამიტომ მისი სახელი მხოლოდ ორ თარიღს — 1972 და 1977 წლებს — შორის არ უნდა დარჩეს. მის უკან თითქმის ექვსი ათწლეულის გზა დგას, გავლილი საქართველოს ეკლესიის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ საუკუნეში.