✠ წმინდა დავით გარეჯელი — გარეჯის უდაბნოს დიდი მამა

წმინდა დავით გარეჯელი, VI საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი ქრისტიანი მოღვაწე, ქართული მონაზვნობის გამორჩეული მამა და ცამეტ ასურელ მამათაგან ერთ-ერთი, საქართველოს ეკლესიის ისტორიაში განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს. მისი ცხოვრება მჭიდროდ უკავშირდება საქართველოში მონაზვნური ცხოვრების განმტკიცებას, თბილისის მთაწმინდის სულიერი ტრადიციის ჩამოყალიბებასა და დავითგარეჯის უდიდესი სამონასტრო კერის დაარსებას. საუკუნეების განმავლობაში მისი სახელი ქართველი ქრისტიანებისთვის ასკეტური ცხოვრების, სიმდაბლის, ლოცვისა და ღვთისადმი სრული მინდობის სიმბოლოდ იქცა.

წმინდა დავითი საქართველოში VI საუკუნეში ჩამოვიდა თავის სულიერ მოძღვართან, წმინდა იოანე ზედაზნელთან, და სხვა ასურელ მამებთან ერთად. მათი საქართველოში მოსვლა ქართული ეკლესიის ისტორიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მოვლენად იქცა. მამები სხვადასხვა მხარეში დასახლდნენ, დააარსეს მონასტრები, განამტკიცეს მონაზვნური ცხოვრება და ხალხს ქრისტიანული სარწმუნოების ერთგულებისკენ მოუწოდებდნენ.

წმინდა დავითმა თავდაპირველად თბილისის მახლობლად, მთაწმინდაზე აირჩია განმარტოებული ადგილი. იგი მკაცრ ასკეტურ ცხოვრებას ეწეოდა, მარხულობდა და განუწყვეტლივ ლოცულობდა. გადმოცემის მიხედვით, გარკვეულ დღეებში იგი ქალაქში ჩამოდიოდა და მოსახლეობას ქრისტეს სწავლებას უქადაგებდა. მის გარშემო თანდათან შეიკრიბნენ ადამიანები, რომლებიც სულიერ რჩევასა და ნუგეშს ეძებდნენ.

სწორედ წმინდა დავითის სახელთან არის დაკავშირებული თბილისის მამადავითის მრავალსაუკუნოვანი სულიერი ტრადიცია. მთაწმინდა, სადაც იგი ცხოვრობდა და ლოცულობდა, შემდგომში თბილისის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ქრისტიანულ ადგილად იქცა, ხოლო „მამადავითის“ სახელწოდებამ წმინდანის ხსოვნა საუკუნეების განმავლობაში შეინარჩუნა.

წმინდა დავითის თბილისში მოღვაწეობის დროს მის ცხოვრებაში ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე განსაცდელი მოხდა. მას ცილი დასწამეს და მძიმე ცოდვაში უსამართლოდ დაადანაშაულეს. წმინდანის ცხოვრებაში მოთხრობილი გადმოცემის თანახმად, როდესაც ბრალმდებელი ქალი მის წინაშე წარადგინეს, წმინდა დავითმა ღმერთს თავისი უდანაშაულობის გაცხადება შესთხოვა. სასწაულებრივად სიმართლე გამომჟღავნდა და წმინდანის უდანაშაულობა ყველასთვის ცხადი გახდა.

მიუხედავად იმისა, რომ მისი სიმართლე გაცხადდა, ამ მოვლენამ წმინდა დავითზე მძიმე გავლენა მოახდინა. მან გადაწყვიტა ქალაქის ხმაურისა და ადამიანური დიდებისგან კიდევ უფრო შორს წასულიყო. თავის ერთგულ მოწაფესთან, წმინდა ლუკიანესთან, ერთად მან თბილისი დატოვა და აღმოსავლეთ საქართველოს უკაცრიელი და მკაცრი ბუნების მქონე გარეჯის უდაბნოსკენ გაემართა.

გარეჯში მათი ცხოვრება უკიდურესად მძიმე იყო. ნახევრად უდაბურ, კლდოვან გარემოში თითქმის არ არსებობდა წყალი და საკვები. ისინი ბუნებრივ გამოქვაბულებს აფარებდნენ თავს, დღეებს ლოცვაში, მარხვასა და შრომაში ატარებდნენ და საკუთარ თავს მთლიანად ღმერთის ნებას ანდობდნენ.

წმინდა დავითისა და ლუკიანეს ცხოვრებასთან დაკავშირებული ერთ-ერთი ცნობილი გადმოცემა ირმებს უკავშირდება. გადმოცემის თანახმად, ღმერთის განგებით მათთან გარეული ირმები მოდიოდნენ და წმინდა ლუკიანე მათი რძით საზრდოობდა. ეს ამბავი ქართულ საეკლესიო ტრადიციაში წმინდანთა ღვთისადმი სრული მინდობისა და უდაბნოში მათი სასწაულებრივი გამოკვების ერთ-ერთ ცნობილ ეპიზოდად დარჩა.

დროთა განმავლობაში დავითისა და ლუკიანეს სიწმინდის ამბავი გავრცელდა. უდაბნოში მათთან სხვა ადამიანებიც მივიდნენ, რომელთაც მონაზვნური ცხოვრების სურვილი ჰქონდათ. წმინდა დავითის გარშემო თანდათან ჩამოყალიბდა საძმო და საფუძველი ჩაეყარა დავითგარეჯის ლავრას. გამოქვაბულებში შეიქმნა სენაკები და სალოცავები, ხოლო უკაცრიელი უდაბნო მონაზვნური ცხოვრების დიდ ცენტრად გარდაიქმნა.

წმინდა დავითის ცხოვრებაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია მის წმინდა მიწისკენ მომლოცველობას. მას სურდა იერუსალიმში ჩასვლა და იმ ადგილების მოლოცვა, რომლებიც მაცხოვრის მიწიერ ცხოვრებასთან იყო დაკავშირებული. საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, როდესაც წმინდა ქალაქს მიუახლოვდა და შორიდან იხილა იერუსალიმი, ღრმა სიმდაბლემ მოიცვა. მან თავი უღირსად მიიჩნია იმ მიწაზე შესასვლელად, სადაც ქრისტე დადიოდა, იქადაგა, ევნო, ჯვარს ეცვა და აღდგა.

წმინდა დავითმა ქალაქში შესვლის ნაცვლად მიწიდან სამი ქვა აიღო, როგორც წმინდა მიწის კურთხევა, და უკან დაბრუნდა. გადმოცემის თანახმად, იმავე ღამეს იერუსალიმის პატრიარქს ღვთისგან ეუწყა, რომ საქართველოდან მოსულმა ღვთის კაცმა იერუსალიმის სულიერი მადლი თან წაიღო. მასთან გაგზავნილმა ადამიანებმა წმინდა დავითს ორი ქვა გამოართვეს, ხოლო ერთი ქვის საქართველოში წაღების უფლება მისცეს.

ეს ქვა შემდგომში წმინდა დავით გარეჯელის სახელთან დაკავშირებულ ერთ-ერთ განსაკუთრებულ სიწმინდედ იქცა. იერუსალიმის ეს ეპიზოდი წმინდანის ცხოვრების არსს ნათლად გამოხატავს: მიუხედავად დიდი სულიერი ღვაწლისა, იგი საკუთარ თავს წმინდა ქალაქში შესვლის ღირსადაც კი არ მიიჩნევდა.

გარეჯში დაბრუნების შემდეგ წმინდა დავითმა კვლავ განაგრძო თავისი ასკეტური ცხოვრება. იგი მოწაფეებს ლოცვას, მორჩილებას, სიმდაბლესა და შრომას ასწავლიდა. მის მიერ დაწყებული მონაზვნური მოძრაობა თანდათან გაფართოვდა და გარეჯის უდაბნოში ახალი მონასტრები და სავანეები წარმოიშვა.

შემდგომ საუკუნეებში დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსი საქართველოს ერთ-ერთ უდიდეს სულიერ, კულტურულ და საგანმანათლებლო ცენტრად ჩამოყალიბდა. აქ მოღვაწეობდნენ მონაზვნები, მწიგნობრები და ხელოვანები; იქმნებოდა ხელნაწერები და უნიკალური კედლის მხატვრობა. ამგვარად, წმინდა დავითის მიერ უდაბნოში დაწყებული მცირე ასკეტური ცხოვრება საუკუნეების განმავლობაში ქართული ქრისტიანული კულტურის დიდ კერად გადაიქცა.

წმინდა დავით გარეჯელი VI საუკუნეში აღესრულა. მისი წმინდა ნაწილები მის მიერ დაარსებულ დავითგარეჯის ლავრაში განისვენებს. მისი საფლავი საუკუნეების განმავლობაში განსაკუთრებული პატივისცემის ადგილად იქცა და მორწმუნეები დღესაც მიდიან იქ სალოცავად და წმინდანის მეოხების სათხოვნელად.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა დავითის ხსენებას განსაკუთრებულად აღნიშნავს ამაღლების შემდეგ პირველ ხუთშაბათს. ეს დღესასწაული მამადავითობის სახელით არის ცნობილი და, რადგან აღდგომის თარიღს უკავშირდება, ყოველწლიურად სხვადასხვა კალენდარულ დღეს მოდის.

დღეს წმინდა დავით გარეჯელი ქართული მონაზვნობის ერთ-ერთ უდიდეს მამად რჩება. თბილისიდან გარეჯის უდაბნომდე, მამადავითიდან დავითგარეჯის ლავრამდე მისი ცხოვრების კვალი საქართველოს ქრისტიანულ ისტორიაში დღემდე ცოცხალია. მისმა ცხოვრებამ აჩვენა, რომ სულიერი ძალა შეიძლება დაიბადოს უდაბნოს სიჩუმეში, ლოცვაში, მარხვაში, სიმდაბლესა და ღვთისადმი სრულ მინდობაში.

წმინდა დავითის მიერ გარეჯში დანთებული სულიერი ნათელი საუკუნეების განმავლობაში არ ჩამქრალა. მისი ცხოვრება გვახსენებს, რომ ჭეშმარიტი სიდიადე ადამიანურ დიდებაში კი არა, სიმდაბლეში, ლოცვაში, თავგანწირვასა და ღმერთთან სიახლოვეშია. ამიტომ წმინდა დავით გარეჯელი დღემდე რჩება საქართველოს ეკლესიის ერთ-ერთ ყველაზე პატივცემულ მამად და ქართველი ხალხის დიდ სულიერ მეოხად.

⛪ წმინდა დავით გარეჯელის საგალობლები

🎵 ტროპარი

ოფლითა მით მოღვაწებისათა, განზავებულნი ცრემლთა წყარონი ძღუნად მიუპყრენ აწ სავედრებელად მეუფესა, და ითხოვე აღორძინებაჲ მისი, რამეთუ ცრემლით სთესე, და სიხარულით მოიმკენ ნაყოფნი უდაბნოსანი, ჰოი დავით, ბრწყინვალებაო სოფლისაო, და მეოხო სულთა ჩუენთაო.

🎵 კონდაკი

შუამდინარით აღმოხედ ვარსკულავი ყოვლად-ბრწყინვალე, და მოიწიე უდაბნოდ გარესჯად და მიერითგან მოსლვითა შენითა, ვითარცა სამოთხე ნერგთაგან წმიდათა სცენდებიან, ნერგნი სიტყვიერნი, რომელთათვის ოხასა ნუ დააცადებ, დავით სანატრელო.