✠ წმინდა ლუარსაბ II — ქართლის მეფე, რომელმაც გვირგვინს ქრისტე არჩია

წმინდა ლუარსაბ II*,* ქართლის მეფე და საქართველოს ეკლესიის წმინდა მოწამე*, XVII საუკუნის საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ტრაგიკული და ამავე დროს ამაღლებული პიროვნებაა. მისი ცხოვრება დაემთხვა ეპოქას, როდესაც საქართველო ორ ძლიერ იმპერიას — ოსმალეთსა და სეფიანთა ირანს — შორის მძიმე ბრძოლაში აღმოჩნდა. ახალგაზრდა მეფეს არა მხოლოდ სამეფოს დაცვა, არამედ საკუთარი სარწმუნოების გამოცდაც მოუწია. საბოლოოდ მას არჩევანი სიცოცხლესა და ქრისტეს ერთგულებას შორის დაუყენეს. ლუარსაბმა ტახტი, თავისუფლება და სიცოცხლე დაკარგა, მაგრამ რწმენა არ უარყო.

ლუარსაბ II ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი და ქართლის მეფე გიორგი X-ის ძე იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი ჯერ კიდევ ძალიან ახალგაზრდა ავიდა ქართლის ტახტზე. 1606 წელს შაჰ აბას I-მა იგი ქართლის მეფედ ცნო. ახალგაზრდა მეფის წინაშე ქვეყანა მძიმე მდგომარეობაში იდგა — აღმოსავლეთ საქართველოზე გავლენისთვის ერთმანეთს ირანი და ოსმალეთი ებრძოდნენ, ხოლო ქართლის მეფეს ამ ორი ძალის შუაგულში საკუთარი ქვეყნის გადარჩენა უხდებოდა.

ლუარსაბის მეფობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა 1609 წლის ტაშისკარის ბრძოლა გახდა. ოსმალთა დიდი რაზმი ქართლში შეიჭრა და მეფის ხელში ჩაგდებას ცდილობდა. გადმოცემის მიხედვით, თევდორე მღვდელმა მტერს განზრახ არასწორი გზა უჩვენა და ამ თავდადებისთვის სიცოცხლე დაკარგა. ქართველებმა გიორგი სააკაძის სარდლობით მტერს მოულოდნელად შეუტიეს და დაამარცხეს. გამარჯვებამ ახალგაზრდა ლუარსაბის მდგომარეობა დროებით განამტკიცა.

თუმცა ქართლისთვის გაცილებით მძიმე საფრთხე მალე ირანიდან წამოვიდა. შაჰ აბას I აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფოებზე უშუალო კონტროლის დამყარებას ცდილობდა. ლუარსაბ II და კახეთის მეფე თეიმურაზ I თანდათან იქცნენ იმ წინააღმდეგობის სიმბოლოებად, რომელსაც შაჰი საკუთარი კავკასიური პოლიტიკისთვის საფრთხედ მიიჩნევდა.

1614 წელს შაჰ აბასი დიდი ლაშქრით საქართველოში შემოვიდა. თეიმურაზმა და ლუარსაბმა აღმოსავლეთ საქართველო დატოვეს და იმერეთს შეაფარეს თავი. ირანის მბრძანებელი დასავლეთ საქართველოს მეფეს მათ გადაცემას სთხოვდა, მაგრამ სასურველ შედეგს ვერ მიაღწია. ამის შემდეგ შაჰმა ლუარსაბის დაბრუნების შემთხვევაში მშვიდობისა და ქართლის გადარჩენის პირობა წამოაყენა.

ლუარსაბის წინაშე უმძიმესი არჩევანი იდგა. მას შეეძლო დასავლეთ საქართველოში დარჩენილიყო, მაგრამ იცოდა, რომ მისი სამეფო შაჰის შურისძიების ქვეშ რჩებოდა. საბოლოოდ ლუარსაბმა საკუთარი თავი ქვეყნის გადასარჩენად საფრთხეში ჩაიგდო და შაჰს ეახლა. იმედი, რომ ამ მსხვერპლით ქართლს განადგურებას აარიდებდა, არ გამართლდა.

მეფისთვის ამ მომენტიდან დაიწყო გზა, რომელიც სამეფო ტახტიდან მოწამეობისკენ მიდიოდა.

შაჰ აბასმა ლუარსაბს თავისუფლება აღარ დაუბრუნა. იგი საქართველოდან ირანში გადაიყვანეს და ხანგრძლივ ტყვეობაში მოაქციეს. სხვადასხვა ეტაპზე მეფე ირანის სხვადასხვა ადგილას იმყოფებოდა, საბოლოოდ კი გულაბის ციხეში აღმოჩნდა, სამხრეთ-დასავლეთ ირანში. წლები გადიოდა, მაგრამ ლუარსაბის გათავისუფლება ვერ ხერხდებოდა.

მისი ტყვეობა მხოლოდ პოლიტიკური პატიმრობა აღარ იყო. შაჰისთვის ცოცხალი ლუარსაბი საფრთხედ რჩებოდა, რადგან ქართველებს კანონიერი მეფის დაბრუნების იმედი ჰქონდათ. ამასთან ერთად მეფეზე ზეწოლა ხორციელდებოდა, რათა მას ქრისტიანობა დაეტოვებინა და ისლამი მიეღო.

ეს მის ბედს მთლიანად შეცვლიდა. სარწმუნოების შეცვლის შემთხვევაში ლუარსაბს შეეძლო სიცოცხლე შეენარჩუნებინა და შესაძლოა პოლიტიკური მდგომარეობაც დაებრუნებინა. მაგრამ მისთვის ქრისტიანობა პოლიტიკური გარიგების საგანი არ ყოფილა.

ლუარსაბმა ქრისტეს უარყოფაზე უარი თქვა.

წლების განმავლობაში ტყვეობაში მყოფი მეფე თანდათან კარგავდა ყველაფერს, რაც ოდესღაც მის მიწიერ ძალაუფლებას განსაზღვრავდა. მას აღარ ჰქონდა ტახტი, ჯარი, სამეფო კარი და თავისუფლება. დარჩა მხოლოდ საკუთარი არჩევანი — ის ერთადერთი რამ, რასაც შაჰის ძალაუფლება ვერ წაართმევდა.

საქართველოს ეკლესიის გადმოცემაში სწორედ აქ იკვეთება ლუარსაბის ცხოვრების მთავარი მნიშვნელობა: მეფე, რომელსაც სახელმწიფოს მართვა აღარ შეეძლო, საკუთარ რწმენაზე მაინც სრულად თავისუფალი დარჩა.

ქართველები მისი გათავისუფლების მცდელობას არ წყვეტდნენ. საქმეში რუსეთის მეფის მიხეილ I-ის შუამდგომლობაც გამოიყენეს, თუმცა მოლაპარაკებებმა შედეგი ვერ გამოიღო. შაჰისთვის ლუარსაბის საქართველოში დაბრუნება უკვე მიუღებელი იყო — მისი არსებობაც კი ქართველთა წინააღმდეგობის შესაძლო ცენტრად რჩებოდა.

ბოლოს მეფის ბედი გადაწყდა.

1622 წელს შაჰ აბასის ბრძანებით ლუარსაბ II სიკვდილით დასაჯეს. ისტორიული წყაროების მიხედვით, იგი ციხეში მშვილდის საბლით დაახრჩვეს. ეკლესიური წყაროები მოგვითხრობენ, რომ აღსასრულამდე მეფემ ქრისტიანული საიდუმლოებები მიიღო და სიკვდილს როგორც ქრისტეს აღმსარებელი შეხვდა.

მეფის სხეული იქვე, ირანში დარჩა. სამშობლოში ვეღარ დაბრუნდა ის ადამიანი, რომელმაც საკუთარი ქვეყნის გადასარჩენად დატოვა საქართველო.

მაგრამ შაჰმა ვერ მიაღწია იმას, რაც ლუარსაბის სარწმუნოების შეცვლით შეიძლებოდა მოეპოვებინა. მოკლული მეფე ქართველთა მეხსიერებაში პოლიტიკური დამარცხების ნიშნად კი არა, ქრისტესადმი ერთგულებისთვის წამებულ მეფედ დარჩა.

საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ ლუარსაბ II წმინდანად შერაცხა. მისი ხსენება 21 ივნისს — ახალი სტილით 4 ივლისს აღესრულება, წმინდა მოწამე მეფე არჩილთან ერთად. ამ ორ ქართველ მეფეს საუკუნეები აშორებს, მაგრამ ეკლესიამ მათი ხსენება ერთ დღეს დააწესა მათი მოწამეობრივი ღვაწლის მსგავსების გამო.

წმინდა ლუარსაბის ცხოვრება განსაკუთრებით ძლიერი მაგალითია იმიტომ, რომ მისი საბოლოო გამარჯვება ბრძოლის ველზე არ მომხდარა. ტაშისკარში მან მტრის ჯარი დაამარცხა, მაგრამ მისი უდიდესი ბრძოლა წლების შემდეგ, უცხო ქვეყნის ციხეში გაიმართა — იქ, სადაც არც ჯარი ჰყავდა, არც იარაღი და არც სამეფო ძალაუფლება.

შაჰს შეეძლო მისთვის ტახტი წაერთმია. შეეძლო სამშობლოსგან მოეშორებინა, ციხეში დაემწყვდია და საბოლოოდ სიცოცხლეც მოესპო. მაგრამ ვერ აიძულა იგი ეთქვა ის სიტყვა, რომელიც საკუთარ რწმენას უღალატებდა.

ამიტომ წმინდა ლუარსაბ II საქართველოს ისტორიაში მხოლოდ დატყვევებული და მოკლული მეფე არ არის. იგი არის მეფე, რომელმაც მიწიერი გვირგვინი დაკარგა, მაგრამ ეკლესიის რწმენით მოწამეობის უხრწნელი გვირგვინი მოიპოვა. საუკუნეების შემდეგაც მისი ცხოვრება გვახსენებს, რომ ზოგჯერ ადამიანის უკანასკნელი თავისუფლება არჩევანში რჩება — და ლუარსაბმა, როდესაც მისგან თითქმის ყველაფერი წაიღეს, ქრისტეს ერთგულება სიცოცხლეზე მაღლა დააყენა.

⛪ წმინდა ლუარსაბ II-ის საგალობლები

🎵 ტროპარი (ხმა IV)

იშუებდ დღეს ქუეყანაი ქართველთაი დღესასწაულსა დიდისა ამის მეფისათა, რამეთუ ქრისტეისთვის მრავალ ფერნი ტანჯვანი მოითმინა და წარმავალისა მეფობისა დამტევებელმან წარუვალი სიმდიდრეი სუფევისაი მოიგო, მოწამეთა შორის საჩინომან ლუარსაბ და აწ მეოხ არს ჩუენ მაქებელთა მისთათვის.

🎵 კონდაკი

ნათელცისკროვნად მზედ გიცის შენ ეკლესიამან, ახლად მოწამედ გამოჩინებულად, სპარსთა აღვირ აღმსხმელო და მართლუკუნ მქცეველო, ღუაწლით შემოსილო მეფეო, რომელმან უსჯულოსა მის მეფისა ქადაგებანი არად შერაცხენ და მეოხ ხარ დაუცხრომელად ჩუენ ყოველთათვის.