Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος

Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος

Καντσαβέλι

Αντάλλαξε τη λαμπρότητα της βασιλικής αυλής με το ένδυμα του φτωχού και είπε: οι βασιλείς χρειάζονται εξουσία, εγώ χρειάζομαι μόνο σιωπή για να μιλώ με τον Θεό. Οι βράχοι του Άθω φιλοξένησαν τον άνθρωπο που άφησε τη δόξα για να βρει την ψυχή του. Τα γεωργιανά χειρόγραφα που σώθηκαν από το χέρι του μαρτυρούν μέχρι σήμερα ότι ένας άνθρωπος μπόρεσε, σε ένα μακρινό όρος, να μη χάσει τη φωνή της πατρίδας του.

Μνήμη
14 (27) Φεβρουαρίου

Ο Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος, κατά κόσμον Ιεσέ Καντσαβέλι, είναι μία από τις εξέχουσες πνευματικές μορφές της Εκκλησίας της Γεωργίας του 19ου αιώνα: ασκητής, ομολογητής και μέγας πατήρ του Αγίου Όρους Άθω. Η ζωή του συνδέεται με μια δύσκολη ιστορική εποχή για τη Γεωργία, όταν το βασίλειο του Ιμερέτι έχανε την ανεξαρτησία του και η χώρα περνούσε υπό την επιρροή της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Στα διάφορα στάδια της ζωής του ο άγιος διακόνησε στη Γεωργία, στη Ρωσία, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στο Άγιον Όρος, παντού όμως έμεινε πιστός υπηρέτης της πατρίδας του και της ορθόδοξης πίστης.

Ο Άγιος Ιλαρίων γεννήθηκε το 1776 στο Ιμερέτι, στο χωριό Λοσιατχέβι της επαρχίας Σοραπάνι, στην οικογένεια των ευσεβών ευγενών Χαχούλι και Μαριάμ Καντσαβέλι. Στο βάπτισμα ονομάστηκε Ιεσέ. Σε ηλικία έξι ετών τον πήρε κοντά του ο αδελφός της μητέρας του, ο ιεροδιάκονος Στέφανος. Ο πατήρ Στέφανος διακρινόταν για την αυστηρή ασκητική του ζωή και από μικρή ηλικία συνήθισε τον μικρό Ιεσέ στην προσευχή, στη νηστεία, στην υπακοή και στη μονήρη ζωή. Στην παιδική του ηλικία τέθηκε το θεμέλιο της πνευματικής σταθερότητας που αργότερα έγινε το κύριο γνώρισμα όλης της ζωής του.

Μετά την κοίμηση του ιεροδιακόνου Στεφάνου, ο Ιεσέ πήγε στη μονή Ταμπακίνι. Αργότερα θέλησε να συνεχίσει τις σπουδές του και ξεκίνησε για την ιερατική σχολή της Τιφλίδας, όμως ο επίσκοπος του Νικόζι, που πρόσεξε την πνευματική κατάσταση του νεαρού Ιεσέ, τον συμβούλεψε να γυρίσει πίσω και να ακολουθήσει τον δρόμο που του είχε ορίσει ο Κύριος.

Η πνευματική του αγωγή συνδέεται επίσης με τον αρχιμανδρίτη Γερόντιο Σολογασβίλι, ο οποίος για ένα διάστημα ασκήτευσε στη μονή του Αγίου Γεωργίου στο Τζρούτσι. Ο Γκιόργκι Τσερετέλι εμπιστεύθηκε σε αυτόν τον νεαρό Ιεσέ, για να εμβαθύνει στην πνευματική γνώση. Ο Γερόντιος έδινε ιδιαίτερη προσοχή στην προσευχή και στο αυστηρό μοναχικό φρόνημα. Γι' αυτό η πρώτη περίοδος της ζωής του Αγίου Ιλαρίωνος συνδέεται και με το πνευματικό περιβάλλον της μονής Τζρούτσι.

Αργότερα ο Ιεσέ βρέθηκε στη βασιλική αυλή του Ιμερέτι. Διακρινόταν για την ευσέβεια και την καθαρότητα της ζωής του. Ο Ιεσέ νυμφεύθηκε τη Μαριάμ, θυγατέρα πρίγκιπα· έπειτα χειροτονήθηκε ιερέας και ορίστηκε πνευματικός της βασιλικής αυλής. Λίγο αργότερα η σύζυγός του πέθανε, και από τότε ο Ιεσέ αφιερώθηκε ακόμη περισσότερο στην προσευχή και στην πνευματική ζωή.

Ιδιαίτερα στενή ήταν η σχέση του με τον τελευταίο βασιλιά του Ιμερέτι, τον Άγιο Σολομώντα Β΄. Ο Ιεσέ έγινε πνευματικός του βασιλιά, πνευματικός σύμβουλος και πιστός συνοδοιπόρος. Όταν, υπό την πίεση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ο Σολομών Β΄ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του, ο Ιεσέ Καντσαβέλι δεν άφησε τον βασιλιά στη δοκιμασία και τον ακολούθησε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο βασιλιάς πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην Τραπεζούντα και εκεί εκοιμήθη.

Μετά την κοίμηση του βασιλιά, ο Ιεσέ έμεινε για ένα διάστημα στη Ρωσία, κοντά στη βασίλισσα Μαριάμ. Η πολυτέλεια και η δόξα του βασιλικού περιβάλλοντος έγιναν βαρύ φορτίο για την ασκητική του ψυχή. Αρνήθηκε τις κοσμικές τιμές και την πιθανή εκκλησιαστική προαγωγή, αντάλλαξε τα πλούσια ενδύματα με το ένδυμα του φτωχού και πήρε οριστικά τον δρόμο της μονήρους ζωής.

Το 1819 ο Ιεσέ αναχώρησε για το Άγιον Όρος. Πρώτα προσκύνησε στη μονή Ιβήρων και έπειτα πήγε στη μονή Διονυσίου. Το 1821 εκάρη μοναχός και έλαβε το όνομα Ιλαρίων. Αν και προηγουμένως ήταν πνευματικός της βασιλικής αυλής και έμπειρος κληρικός, στον Άθω ζούσε ως απλός δόκιμος και εκτελούσε με ταπείνωση τα πιο βαριά διακονήματα. Όταν έγιναν γνωστά η ταυτότητα και το παρελθόν του, οι Αγιορείτες μοναχοί τού απέδωσαν ιδιαίτερη τιμή, όμως ο ίδιος ο Ιλαρίων απέφευγε την ανθρώπινη δόξα.

Το 1821–1822, κατά την Ελληνική Επανάσταση και τα οθωμανικά αντίποινα, μεγάλος κίνδυνος απείλησε τις μονές του Άθω. Ο πατήρ Ιλαρίων παρουσιάστηκε άφοβα ενώπιον του Τούρκου στρατιωτικού διοικητή, του Αμπντούλ Ρομπούτ πασά. Αποδείχθηκε ότι ο πασάς ήταν Γεωργιανός στην καταγωγή, που είχε αιχμαλωτιστεί σε παιδική ηλικία και είχε εξισλαμιστεί. Ο Ιλαρίων τού θύμισε άφοβα τη χριστιανική πίστη και δεν δείλιασε μπροστά στον κίνδυνο του θανάτου.

Η σταθερότητά του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε επιθυμούσε ακόμη και τον μαρτυρικό θάνατο, γλίτωσε όμως την εκτέλεση. Αργότερα διακόνησε τους χριστιανούς που κρατούνταν στη φυλακή της Θεσσαλονίκης και ενίσχυε πνευματικά όσους βρίσκονταν σε δοκιμασία.

Μετά την επιστροφή του στον Άθω, ο Άγιος Ιλαρίων άρχισε ακόμη αυστηρότερη ασκητική ζωή. Ζούσε σε σπήλαια και ερημικούς τόπους, νήστευε αυστηρά, προσευχόταν τη νύχτα και είχε αρνηθεί σχεδόν ολοκληρωτικά κάθε επίγεια άνεση. Αρκετά χρόνια πέρασε στον πύργο της Νέας Σκήτης. Ο σκληρός αγώνας εξασθένησε το σώμα του, όμως το πνευματικό του κύρος μεγάλωνε διαρκώς. Μοναχοί και προσκυνητές πήγαιναν κοντά του για συμβουλή και ευλογία.

Ιδιαίτερο γνώρισμα της ζωής του πατρός Ιλαρίωνος ήταν και το ότι ποτέ δεν επιζήτησε την εξωτερική δόξα. Η τιμή που δέχθηκε στη βασιλική αυλή, ο βαθμός του ιερέα και το κύρος που απέκτησε στον Άθω δεν υπήρξαν γι' αυτόν σκοπός. Όταν ένιωθε ότι η ανθρώπινη τιμή εμπόδιζε την ησυχία του, πήγαινε σε άλλο τόπο και αναζητούσε ξανά τη σιωπή και την προσευχή.

Ιδιαίτερη σημασία είχε το έργο του στη μονή Ιβήρων. Ο Άγιος Ιλαρίων καταπιάστηκε εκεί με τη μελέτη των γεωργιανών βιβλίων και χειρογράφων, συνέταξε κατάλογο και συγκέντρωσε σημαντικά αποσπάσματα. Η συλλογή που ετοίμασε, το «Ανθολόγιον», διαμορφώθηκε σε δώδεκα τόμους και περιλάμβανε κυρίως βίους αγίων. Με το έργο αυτό συνέβαλε σημαντικά στη διατήρηση και τη διάδοση της γεωργιανής πνευματικής κληρονομιάς που φυλάσσεται στον Άθω.

Η πορεία της ζωής του ενώνει καθαρά τον πολύχρονο πνευματικό δεσμό της Γεωργίας με το Άγιον Όρος. Με τη φροντίδα του για τα γεωργιανά χειρόγραφα στην Ιβήρων, με τη σχέση του με τους Αγιορείτες μοναχούς και με τη δική του ασκητική ζωή, ο Ιλαρίων ξαναζωντάνεψε τον 19ο αιώνα τη γεωργιανή μοναχική παράδοση που υπήρχε επί αιώνες στο Άγιον Όρος.

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Άγιος Ιλαρίων αρρώστησε βαριά, δεχόταν όμως και την ασθένεια με πνευματική ειρήνη και ευγνωμοσύνη. Πριν από τον θάνατό του ζήτησε από τον μαθητή του, τον πατέρα Σάββα, να ενταφιάσει το σώμα του κρυφά, ώστε και μετά την κοίμησή του να αποφύγει την ανθρώπινη δόξα.

Ο Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος, εκοιμήθη στο Άγιον Όρος στις 12 Φεβρουαρίου 1864. Το 1867 έγινε η ανακομιδή των ιερών λειψάνων του και, κατά την εκκλησιαστική παράδοση, από αυτά αναδόθηκε ευωδία. Η μνήμη της αγιότητας και του πνευματικού του αγώνα μεταδιδόταν στους Αγιορείτες πατέρες από γενιά σε γενιά.

Με απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας της 17ης Οκτωβρίου 2002, ο ιεροσχημοναχός Ιλαρίων Καντσαβέλι κατατάχθηκε επίσημα στη χορεία των αγίων και ονομάστηκε Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος. Η μνήμη του τιμάται στις 14 Φεβρουαρίου κατά το παλαιό ημερολόγιο και στις 27 Φεβρουαρίου κατά το νέο.

Σήμερα ο Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος, τιμάται ως μέγας Γεωργιανός Αγιορείτης πατήρ, ομολογητής, ασκητής και πνευματικός οδηγός. Η ζωή του μας διδάσκει την ταπείνωση, την πιστότητα στην πίστη, την αγάπη για την πατρίδα, τη σταθερότητα στη δοκιμασία και την πλήρη υπακοή στο θέλημα του Θεού.

Ύμνοι του Αγίου Ιλαρίωνος του Ίβηρος, του Νέου

Παρακάτω παρατίθενται τα κείμενα των ελληνικών ύμνων που είναι αφιερωμένοι στον Άγιο Ιλαρίωνα τον Ίβηρα, με πιθανή γεωργιανή μετάφρασή τους. Το γεωργιανό κείμενο δίνεται ως πιθανή μετάφραση του ελληνικού πρωτοτύπου και όχι ως επίσημο λειτουργικό κείμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας.

Ἀπολυτίκιον

Ελληνικό κείμενο

Της ερήμου ο έρως, ισαγγέλων τα τάγματα, και της προσευχής η γλυκύτης, Ιλαρίων κατατιτρώσκει σήν ψυχήν· νηστεία, αγρυπνία, προσευχή, εγγάμου βιοτήν καταλιπών, ανεδείχθης μοναζόντων, ερημιτών εγκλείστων ισοστάσιος. Δόξα τώ δεδωκότι σοι ισχύν, δόξα τώ σε δυναμώσαντι, δόξα τώ δωρουμένω σε ημίν πρότυπον ένθεον.

Πιθανή γεωργιανή μετάφραση

უდაბნოს სიყვარულმა, ანგელოზთა მსგავსმა ცხოვრებამ და ლოცვის სიტკბოებამ განგიმსჭვალა სული, ილარიონ. მარხვით, მღვიძარებითა და ლოცვით, დატოვე რა ოჯახური ცხოვრება, მონაზონთა შორის გამოირჩიე და უდაბნოს დაყუდებულ მამებს გაუთანაბრდი. დიდება მას, ვინც ძალა მოგცა; დიდება მას, ვინც განგამტკიცა; დიდება მას, ვინც ღვთივსულიერ მაგალითად მოგვივლინა შენი თავი.

Κοντάκιον

Ελληνικό κείμενο

Της Γεωργίας τον βλαστόν τον θεοτίμητον, και τον του Άθω ερημίτην θεοφώτιστον, ευφημούμεν οι πιστοί θείοις εγκωμίοις. Αγαπήσας Ιλαρίων βίον ένθεον, ενεκλείσθης εν τώ Πύργω ευφραινόμενος· όθεν κράζομεν· χαίρε πάτερ ισάγγελε.

Πιθανή γεωργιανή μετάφραση

საქართველოს ღვთივპატივცემულ ნერგს და ათონის ღვთივგანბრძნობილ მეუდაბნოეს, ჩვენ, მორწმუნენი, ღვთივსულიერი ქებით გადიდებთ. შეიყვარე რა, ილარიონ, ღვთისთვის მიძღვნილი ცხოვრება, სიხარულით დაეყუდე კოშკში; ამიტომაც გიხმობთ: გიხაროდენ, მამაო, ანგელოზთა თანასწორო.

Φωτογραφίες

Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 1Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 2Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 3Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 4Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 5Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 6Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 7Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 8Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 9Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 10Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 11Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 12Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 13Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 14Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 15Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 16Άγιος Ιλαρίων ο Ίβηρ, ο Νέος · φωτογραφία 17