✠ წმინდა დავით და კონსტანტინე — არგვეთის მთავრები და ქრისტესთვის წამებული ძმები

წმინდა დიდმოწამენი დავით და კონსტანტინე მხეიძეები, არგვეთის მთავრები და საქართველოს ეკლესიის გამორჩეული მოწამეები, VIII საუკუნეში ცხოვრობდნენ — იმ მძიმე ეპოქაში, როდესაც დასავლეთ საქართველოს არაბთა შემოსევები და პოლიტიკური არასტაბილურობა ემუქრებოდა. ძმები არა მხოლოდ საკუთარი მხარის მმართველები და მეომრები იყვნენ, არამედ ქრისტიანული სარწმუნოების ერთგული დამცველებიც. საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, მათ თავისუფლებისა და სიცოცხლის შენარჩუნება ქრისტეს უარყოფის ფასად შესთავაზეს, მაგრამ ორივემ მოწამეობა აირჩია. მათი სახელები დღეს განუყოფლად არის დაკავშირებული მოწამეთას მონასტერთან, სადაც მათი წმინდა ნაწილები საუკუნეების განმავლობაში განსაკუთრებული პატივით ინახება.

დავით და კონსტანტინე მხეიძეები არგვეთის მთავრები იყვნენ. ძველი ქართული ჰაგიოგრაფიული წყარო მათ განათლებულ, კეთილმორწმუნე და ბრძოლაში გამოცდილ მმართველებად აღწერს. ისინი იცნობდნენ ქრისტიანულ სწავლებას, ზრუნავდნენ საკუთარ ხალხზე და საჭიროების შემთხვევაში იარაღითაც იცავდნენ ქვეყანას.

გადმოცემის მიხედვით, უფროსი ძმა დავითი ოცდათვრამეტი წლის იყო. იგი ძლიერი აღნაგობის, გამორჩეული გარეგნობისა და გამოცდილი მეომრის სახელით სარგებლობდა. კონსტანტინე მასზე უმცროსი იყო და წყარო მასაც სიმამაცითა და კეთილმსახურებით გამორჩეულ ადამიანად წარმოაჩენს. ძმური კავშირი, რომელიც მათ სიცოცხლეში აერთიანებდა, საბოლოოდ მათი ერთობლივი მოწამეობით იქცა საქართველოს ეკლესიის მეხსიერების ნაწილად.

VIII საუკუნის პირველ ნახევარში კავკასიაში არაბთა ძალაუფლება მნიშვნელოვნად გაძლიერდა. ქართულ საეკლესიო ტრადიციაში დავითისა და კონსტანტინეს მოწამეობა დაკავშირებულია არაბი სარდლის, მურვან ყრუს, ლაშქრობასთან. მისი სახელით ქართულ ისტორიულ მეხსიერებაში შემორჩენილია განსაკუთრებით მძიმე შემოსევების, განადგურებისა და მოსახლეობის დევნის ხსოვნა.

როდესაც მტრის ჯარი არგვეთის საზღვრებს მიუახლოვდა, დავითმა და კონსტანტინემ წინააღმდეგობის გაწევა გადაწყვიტეს. მათ შეკრიბეს მებრძოლები და საკუთარი მხარის დასაცავად გამოვიდნენ. გადმოცემა ძმებს წარმოგვიდგენს არა როგორც ადამიანებს, რომლებიც საფრთხეს გაექცნენ, არამედ როგორც მთავრებს, რომლებმაც საკუთარი ხალხის წინაშე პასუხისმგებლობა ბოლომდე იტვირთეს.

ბრძოლა მძიმე და უთანასწორო აღმოჩნდა. ქართველებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს მრავალრიცხოვან მტერს, თუმცა ძალთა განსხვავებამ საბოლოოდ თავისი შედეგი გამოიღო. დავით და კონსტანტინე ტყვედ ჩავარდნენ და მურვანის წინაშე წარადგინეს.

სწორედ აქ იწყება მათი ცხოვრების ის ნაწილი, რომელმაც ისინი საქართველოს ეკლესიის წმინდანებად აქცია.

ჰაგიოგრაფიული გადმოცემის მიხედვით, მურვანმა კარგად იცოდა, რომ მის წინაშე უბრალო ტყვეები არ იდგნენ. ისინი არგვეთის მთავრები და ქრისტიანი ხალხის წინამძღოლები იყვნენ. მათი დამორჩილება სამხედრო გამარჯვებაზე მეტს ნიშნავდა. ამიტომ ძმებს შესთავაზეს, ქრისტიანული სარწმუნოება დაეტოვებინათ და ისლამი მიეღოთ.

სარწმუნოების შეცვლის სანაცვლოდ მათ სიცოცხლეს, პატივსა და მდგომარეობის შენარჩუნებას ჰპირდებოდნენ. დავითმა და კონსტანტინემ ეს შეთავაზება უარყვეს.

მათი პასუხის არსი მარტივი იყო — მიწიერი ძალაუფლებისა და სიცოცხლის გადასარჩენად ისინი ქრისტეს ვერ უარყოფდნენ.

ამის შემდეგ დაიწყო მათი წამება. საეკლესიო თხრობა აღწერს სასტიკ ტანჯვას, რომლის მიზანიც ძმების ნების გატეხვა იყო. მათ სცემდნენ და სხვადასხვა წამებას აყენებდნენ, მაგრამ ვერც ფიზიკურმა ტკივილმა და ვერც სიკვდილის მუქარამ მათი გადაწყვეტილება ვერ შეცვალა.

დავით და კონსტანტინე ერთმანეთის გვერდით დარჩნენ. მათი მოწამეობის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მხარეც სწორედ ეს არის: ისინი არა მხოლოდ ძმები იყვნენ სისხლით, არამედ ერთად აღმოჩნდნენ უკანასკნელი გამოცდის წინაშეც. ერთის სიმტკიცე მეორეს ამხნევებდა, ხოლო ორივეს არჩევანი ერთსა და იმავე რწმენას ემყარებოდა.

როდესაც მტერმა დაინახა, რომ მათ ქრისტეს უარყოფას ვერ აიძულებდა, ძმების სიკვდილით დასჯა გადაწყდა. საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, წამების შემდეგ ისინი მოკლეს, სხეულებს მძიმე ქვები მიაბეს და მდინარე წყალწითელაში გადაყარეს.

მაგრამ მათი ისტორია ამით არ დასრულებულა.

ჰაგიოგრაფიული ტრადიცია მოგვითხრობს, რომ ღამით მდინარის თავზე სასწაულებრივი ნათელი გამოჩნდა. წმინდანთა სხეულები წყალმა არ წაიღო და ქრისტიანებმა მათი პოვნა შეძლეს. გადმოცემა ამ მოვლენას ღვთის ნიშნად აღწერს — ადამიანებს, რომელთა სახელისა და სხეულის გაქრობაც მტერს სურდა, ეკლესიის მეხსიერებაში განსაკუთრებული ადგილი მიენიჭათ.

მორწმუნეებმა დავითისა და კონსტანტინეს წმინდა ნაწილები პატივით გადაასვენეს და იმ ადგილას დაკრძალეს, რომელსაც მოგვიანებით მოწამეთა ეწოდა. თვით სახელწოდებაც მოწამეებთან არის დაკავშირებული და საუკუნეების განმავლობაში ეს ადგილი მათი პატივისცემის მთავარ ცენტრად იქცა.

მოწამეთას მონასტერი მდინარე წყალწითელას ხეობაში, ქუთაისთან და გელათის მონასტერთან ახლოს მდებარეობს. კლდოვან და ტყით დაფარულ გარემოში აღმართული სავანე დღესაც დავითისა და კონსტანტინეს სახელთან განუყოფლად არის დაკავშირებული. მათი წმინდა ნაწილები მონასტრის ტაძარშია დაბრძანებული და მორწმუნეები აქ საუკუნეების განმავლობაში მოდიოდნენ სალოცავად.

მონასტრის ისტორია თავად საქართველოს მძიმე წარსულსაც ასახავს. იგი სხვადასხვა ეპოქაში დაზიანებულა და აღდგენილა. XIX საუკუნეში ტაძრის აღდგენასა და წმინდანთა ნაწილების ღირსეულად დაბრძანებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა იმერეთის ეპისკოპოსმა წმინდა გაბრიელ ქიქოძემ. მისი დროს მოწამეთას ეკლესია და სამრეკლო განახლდა, ხოლო დავითისა და კონსტანტინეს წმინდა ნაწილებისთვის ახალი ლუსკუმა მომზადდა.

განსაკუთრებით მძიმე პერიოდი მონასტრისთვის საბჭოთა ხელისუფლების წლებში დადგა. ანტირელიგიური პოლიტიკის პირობებში სავანის ცხოვრება შეზღუდული იყო, ხოლო წმინდანთა ნაწილებსაც შეეხო იმ ეპოქის დევნა. მიუხედავად ამისა, დავითისა და კონსტანტინეს მიმართ ხალხის პატივისცემა არ გამქრალა. საეკლესიო ცხოვრების აღდგენის შემდეგ მოწამეთა კვლავ იქცა დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სალოცავად.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია დავითსა და კონსტანტინეს წმინდა დიდმოწამეებად მოიხსენიებს. მათი ხსენება აღესრულება 2 ოქტომბერს ძველი სტილით, 15 ოქტომბერს ახალი სტილით. ამ დღეს განსაკუთრებული მსახურება აღესრულება მოწამეთას მონასტერში, სადაც მორწმუნეები წმინდა ძმების ნაწილების წინაშე ლოცულობენ.

დავითისა და კონსტანტინეს ისტორიის მნიშვნელობა მხოლოდ იმაში არ მდგომარეობს, რომ ისინი უცხო დამპყრობელს შეებრძოლნენ. მათი ცხოვრების მთავარი გამარჯვება ტყვეობის შემდეგ დაიწყო. როდესაც მათ აღარ ჰქონდათ ჯარი, პოლიტიკური ძალაუფლება და თავისუფლება, მათ კვლავ ჰქონდათ არჩევანის უფლება.

მათ შეეძლოთ სიცოცხლე შეენარჩუნებინათ, მაგრამ ამისთვის უნდა დაეთმოთ ის, რაც მათთვის სიცოცხლეზე ძვირფასი იყო.

წმინდა დავითმა და კონსტანტინემ ქრისტეს ერთგულება აირჩიეს.

ამიტომ მათი მოწამეობა საქართველოს ეკლესიის მეხსიერებაში ერთდროულად იქცა ძმობის, სიმამაცის, სამშობლოს სიყვარულისა და ქრისტიანული რწმენის ერთგულების სიმბოლოდ. ისინი ერთად იბრძოდნენ, ერთად ჩავარდნენ ტყვედ, ერთად გადაიტანეს წამება და ერთად მიიღეს მოწამეობრივი აღსასრული.

საუკუნეები გავიდა, მურვან ყრუს ჯარი დიდი ხანია ისტორიას ეკუთვნის, მაგრამ წყალწითელას ხეობაში კვლავ დგას მოწამეთა და მის ტაძარში კვლავ განისვენებენ ძმები, რომელთა დამარცხებაც მტერს მათი სიკვდილით სურდა.

სწორედ ამიტომ წმინდა დავით და კონსტანტინე მხეიძეები დღესაც საქართველოსთვის მხოლოდ შორეული წარსულის გმირები არ არიან. მათი ცხოვრება გვახსენებს, რომ ადამიანის დამარცხება ყოველთვის მისი სიცოცხლის წართმევას არ ნიშნავს. მათ დაკარგეს ბრძოლა, თავისუფლება და მიწიერი სიცოცხლე, მაგრამ ეკლესიის რწმენით მოიპოვეს ის, რასაც ვერც ძალადობა და ვერც დრო ვეღარ წაართმევდა — მოწამეობის უხრწნელი გვირგვინი.

⛪ წმინდა დავითისა და კონსტანტინეს საგალობლები

🎵 ტროპარი (ხმა IV)

მოწამეთა შენთა, უფალო, დავით კონსტანტინეს თანა ღუაწლთა შინა თჳსსა გჳრგჳნი მოიგეს უხრწნელებისა, შენ მიერ ღმრთისა ჩუენისა, რამეთუ აქუნდათ მათ შენმიერი ძალი და მძლავრი დაამჴუეს და შემუსრეს კერპთა იგი უძლური ძალი, მათითა მეოხებითა, ქრისტე ღმერთო, აცხოვნენ სულნი ჩუენნი.

🎵 კონდაკი (ხმა II)

ვარდნო შუენიერნო ზეცისა მტილისანო, რომელნი ფშჳთ სულნნელებასა ყოველთა კიდეთა, და კურნებასა აღმოუდინებთ სურვილით მედღესასწაულეთა თქუენთა, დავით უძლეველობითა გჳრგჳნოსანო, და კონსტანტინე ჭურო სიმჴნისაო, მაქებელთა თქუენთა სამმღელვარენი განსაცდელნი გარე-წარხადენით, და ოხითა თქუენითა მომადლეთ მშჳდობაჲ სულთა ჩუენთა.