არქიმანდრიტი ლუკა (ფალავანდიშვილი): ჯრუჭიდან ბარსელონამდე, რწმენისა და მსახურების გზა

საქართველოსგან შორს არსებობს ადგილები, სადაც სამშობლო მხოლოდ მოგონებად არ რჩება. ადგილები, სადაც ქართული სიტყვა კვლავ ისმის, ბავშვები მშობლიურ ენას სწავლობენ, ქართული საგალობელი ჟღერს და ადამიანები ეკლესიის გარშემო ერთიანდებიან. ბარსელონის „წმინდა ნინოს სახელობის სამრევლო“ სწორედ ასეთ ადგილად იქცა.

ამ ისტორიის სათავეებთან დგას არქიმანდრიტი ლუკა (ფალავანდიშვილი), სასულიერო პირი, რომლის ცხოვრების გზა იმერეთის მთებიდან და ჯრუჭის მონასტრიდან ბარსელონამდე მივიდა და წლების განმავლობაში დაუკავშირდა ემიგრაციაში ქართული სულიერი, საგანმანათლებლო და კულტურული ცხოვრების ჩამოყალიბებას.

მისი ისტორია მხოლოდ ერთი სასულიერო პირის ბიოგრაფია არ არის. ეს არის მსახურების გზა, რომელიც საქართველოს მონასტერში დაიწყო და ათასობით კილომეტრის მოშორებით გაგრძელდა იქ, სადაც ქართველებს განსაკუთრებით სჭირდებოდათ ეკლესია, მშობლიური სიტყვა, ერთმანეთის მხარდაჭერა და სამშობლოსთან ცოცხალი კავშირი.

გზა მონასტრისკენ

არქიმანდრიტი ლუკა, ერისკაცობაში ზვიად გაიოზის ძე ფალავანდიშვილი, 1973 წლის 9 დეკემბერს საჩხერის რაიონის სოფელ მერჯევში დაიბადა.

მის ცხოვრებაში განსაკუთრებული გარდატეხა 2002 წელს დადგა. 3 თებერვალს, სოფელ ჭორვილაში, მაცხოვრის აღდგომის სახელობის ტაძარში, სულიერი მოძღვრის, იღუმენ ბართლომეს მიერ იგი ბერად აღიკვეცა და სახელად ლუკა ეწოდა. ამის შემდეგ მისი გზა ჯრუჭის წმინდა გიორგის სახელობის მამათა მონასტერს დაუკავშირდა.

ჯრუჭი საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი სამონასტრო კერაა. მისი ისტორია საუკუნეებს მოიცავს და მონასტრული ცხოვრება აქ ლოცვას, შრომასა და განმარტოებას უკავშირდება. სწორედ აქ გაატარა ბერმა ლუკამ თავისი მონაზვნური ცხოვრების მნიშვნელოვანი საწყისი პერიოდი.

ჯრუჭში გატარებული წლები მისი შემდგომი მსახურების ერთ-ერთ საფუძვლად იქცა. ეს იყო სრულიად განსხვავებული სამყარო იმისგან, რაც რამდენიმე წლის შემდეგ ბარსელონაში დახვდებოდა. საქართველოში იყო მთები, მონასტრის სიჩუმე, ლოცვა და მცირე საძმო. ბარსელონაში კი მას ელოდა დიდი ევროპული ქალაქი და სამშობლოდან შორს მცხოვრები ქართული ემიგრაცია.

2005 წლის 27 ნოემბერს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა, უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ, თბილისის ყოვლადწმინდა სამების საკათედრო ტაძარში ბერი ლუკა ბერდიაკვნად აკურთხა.

2006 წლის 19 მარტს იგი მღვდელმონაზვნად იქნა ხელდასხმული. იმავე წლის 17 სექტემბერს, ეკლესიისადმი ერთგული მსახურებისთვის, უწმინდესმა ილია II-მ იგი იღუმენის ხარისხში აიყვანა და ოქროს ჯვრის ტარების უფლებით დააჯილდოვა.

მისი მსახურების შემდეგი მნიშვნელოვანი ეტაპი უკვე საქართველოს საზღვრებს გარეთ უნდა დაწყებულიყო.

ბარსელონა, ახალი მისიის დასაწყისი

2007 წლის 3 იანვარს, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის ილია II-ის კურთხევითა და მისი მაღალყოვლადუსამღვდელოესობის დასავლეთ ევროპის ეპარქიის მიტროპოლიტის მეუფე აბრაამის (გარმელია) ლოცვა კურთხევით, იღუმენი ლუკა დასავლეთ ევროპის ეპარქიაში გადაიყვანეს და ბარსელონის „წმინდა ნინოს სახელობის სამრევლოს“ წინამძღვრად დანიშნეს.

ეს იყო არა მხოლოდ გეოგრაფიული გადაადგილება, არამედ სრულიად განსხვავებული მისიის დასაწყისი.

იმ დროისთვის ბარსელონასა და ესპანეთის სხვა ქალაქებში უკვე ცხოვრობდნენ ქართველები, რომლებმაც სამშობლო სამუშაოს, უკეთესი მომავლისა თუ ცხოვრებისეული აუცილებლობის გამო დატოვეს. მათ შორის იყვნენ ოჯახები, ბავშვები, ახალგაზრდები და ადამიანები, რომელთათვისაც უცხო ქვეყანაში ქართული ეკლესიის არსებობა მხოლოდ საკვირაო წირვას არ ნიშნავდა.

საჭირო იყო ადგილი, სადაც ადამიანი ქართულ სიტყვას გაიგონებდა, სადაც ნათლობა, ჯვრისწერა და საეკლესიო დღესასწაულები ქართულად აღესრულებოდა, სადაც ბავშვებს საკუთარი ენისა და კულტურის გაცნობა შეეძლებოდათ და სადაც უცხოეთში მცხოვრები ქართველი თავს მარტო არ იგრძნობდა.

2007 წელს ბარსელონაში სწორედ ასეთი სივრცის შექმნა დაიწყო.

3 იანვარს დაარსებული „წმინდა ნინოს სახელობის სამრევლოს“ წინამძღვრად მამა ლუკა დაინიშნა. 22 მარტს ტაძრისთვის ახალი შენობა მოიძებნა და დაიწყო მისი მოწყობა. 1 ივნისს, წმინდა ნინოს ხსენების დღესთან დაკავშირებით, ახალ ტაძარში პირველი ქართული წირვა აღევლინა. წლის ბოლოს კი ქართული სამრევლოს გარშემო უკვე საგანმანათლებლო და კულტურული ცხოვრებაც იკრებდა ძალას.

მეუფე აბრაამის სულიერი ხელმძღვანელობა და კურთხევა მნიშვნელოვანი იყო ბარსელონაში ქართული საეკლესიო ცხოვრების ჩამოყალიბებისა და შემდგომი განვითარებისათვის. დასავლეთ ევროპის ეპარქიის ფარგლებში სწორედ ამ ურთიერთობისა და საეკლესიო ერთიანობის პირობებში ვითარდებოდა მამა ლუკას მრავალწლიანი მსახურებაც.

ეკლესია, სკოლა და მომავალი თაობა

არქიმანდრიტ ლუკას მსახურების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მიმართულებად თავიდანვე იქცა ბავშვებისა და ახალგაზრდების ქართული განათლება.

2007 წლის 25 დეკემბერს ბარსელონაში დაარსდა წმინდა ანთიმოზ ივერიელის სახელობის ქართული საკვირაო სკოლა და წმინდა გრიგოლ ფერაძის სახელობის სამრევლო სკოლა.

პირველ წლებში ეს ჯერ კიდევ მცირე ნაბიჯი იყო, თუმცა მომავალში სწორედ ამ საფუძველზე ჩამოყალიბდა ემიგრაციაში მოქმედი ერთ-ერთი გამორჩეული ქართული საგანმანათლებლო კერა.

ბავშვებისთვის ქართული ენის სწავლა მხოლოდ წერა კითხვის დაუფლებას არ ნიშნავდა. სასწავლო პროგრამა თანდათან გაფართოვდა და მოიცვა ქართული ლიტერატურა, საქართველოს ისტორია, რელიგია, მეტყველების კულტურა, ტრადიციები და ეროვნული აღზრდა.

სამრევლოს გარშემო შეიქმნა ქართული სიმღერის, გალობის, ცეკვის, ხალხური საკრავებისა და სხვა შემოქმედებითი მიმართულებები.

2007 წელს დაწყებული გზა წლების განმავლობაში იზრდებოდა. 2017 და 2018 სასწავლო წლებში სკოლაში უკვე 105 მოსწავლე სწავლობდა.

2023 წელს მოსწავლეთა რაოდენობა 181-ს აღწევდა. 2024 წელს კი, სკოლის დაარსებიდან 17 წლის შემდეგ, ისტორიულ მატიანეში უკვე აღინიშნა გზა პირველი 12 მოსწავლიდან 178 მოსწავლემდე.

ეს რიცხვები მხოლოდ სტატისტიკა არ არის. თითოეული მათგანის უკან დგას ემიგრაციაში გაზრდილი ბავშვი, რომელსაც შესაძლებლობა მიეცა საქართველოსგან შორს ქართულად წაეკითხა, ემღერა, საქართველოს ისტორია ესწავლა და საკუთარი ფესვები უკეთ გაეცნო.

ერთი სამრევლოდან უფრო ფართო მსახურებამდე

ბარსელონაში დაწყებული საქმიანობა თანდათან გასცდა ერთი ქალაქის ფარგლებს.

არქიმანდრიტ ლუკას მსახურება წლების განმავლობაში დაუკავშირდა ქართულ სათვისტომოებსა და სამრევლო ცხოვრებას ესპანეთში, პორტუგალიასა და სამხრეთ საფრანგეთში.

ამ პროცესშიც მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა დასავლეთ ევროპის ეპარქიის მიტროპოლიტ მეუფე აბრაამის (გარმელია) კურთხევასა და სულიერ ხელმძღვანელობას. მისი კურთხევითა და ეპარქიული მხარდაჭერით სხვადასხვა ქალაქში ვითარდებოდა ქართული სამრევლო ცხოვრება, იქმნებოდა ახალი სათემო კერები და ფართოვდებოდა ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მსახურება დასავლეთ ევროპაში.

2010 და 2011 წლებში ბარსელონაში შეიქმნა წმინდა გიორგის სახელობის ქართული მართლმადიდებლური ასოციაცია, ხოლო სამხრეთ საფრანგეთში წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ქართული ასოციაცია. მათი საშუალებით წლების განმავლობაში ხორციელდებოდა სულიერი, საგანმანათლებლო და კულტურული საქმიანობა.

2009 წლის 14 მაისს, პარიზში წმინდა თამარ მეფის სახელობის ტაძარში პირველი წირვის დროს, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა ილია II-მ ბარსელონის „წმინდა ნინოს სახელობის სამრევლოს“ მაშინდელი წინამძღვარი, იღუმენი ლუკა, არქიმანდრიტის წოდებით დააჯილდოვა.

იმავე წლებში მისი მსახურება უკავშირდებოდა დასავლეთ ევროპის სხვადასხვა ქართულ სათვისტომოს, მომლოცველობას, მრევლთან ურთიერთობასა და ახალი ქართული საეკლესიო ცხოვრების განვითარებას.

სირთულეები, რომლებმაც სამრევლო ვერ შეაჩერა

ბარსელონის „წმინდა ნინოს სახელობის სამრევლოს“ ისტორია მხოლოდ წარმატებული პროექტებისა და დღესასწაულებისგან არ შედგება.

წლების განმავლობაში იყო მძიმე პერიოდებიც. ეკონომიკურმა კრიზისმა ბევრი ქართველი უმუშევარი დატოვა. სამრევლოს რამდენჯერმე მოუწია შენობის გამოცვლა. იყო გაურკვევლობა და რთული პერიოდები, თუმცა საეკლესიო და საზოგადოებრივი ცხოვრება არ შეჩერებულა.

2010 წლის 27 სექტემბერს, ჯვართამაღლების დღესასწაულზე, სამრევლოს იმ დროისთვის მოქმედი ტაძრის შენობის დატოვება მოუწია.

მიუხედავად ამისა, მსახურება გაგრძელდა.

რამდენიმე წლის შემდეგ სამრევლოს ისტორიაში ახალი მნიშვნელოვანი ეტაპი დადგა.

2017 წლის 30 იანვარს გაფორმებული შეთანხმების საფუძველზე, ბარსელონის „წმინდა ნინოს სახელობის სამრევლოს“ 15 წლის ვადით გადაეცა ახალი ეკლესია, დიდი შენობა და ბაღი.

14 მაისს იქ პირველი ღვთისმსახურება აღევლინა. იმავე დღეს დაარსდა „სულიერების, განათლებისა და კულტურის ცენტრი“, რომელმაც ერთ სივრცეში გააერთიანა მრავალი სულიერი, საგანმანათლებლო და კულტურული მიმართულება.

ეს იყო იმ საქმის ახალი საფეხური, რომელიც ათი წლით ადრე გაცილებით მოკრძალებული პირობებიდან დაიწყო.

ეკლესია ადამიანების გვერდით

არქიმანდრიტ ლუკას მრავალწლიან მსახურებაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა არა მხოლოდ ლიტურგიკულ და საგანმანათლებლო საქმიანობას, არამედ ადამიანების მხარდაჭერასაც.

ამის ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მაგალითი 2020 წელი გახდა.

COVID-19-ის პანდემიის დაწყების შემდეგ, 16 მარტიდან სამრევლოსთან შეიქმნა კრიზისული ჯგუფი. არსებული მატიანის მიხედვით, ესპანეთის მასშტაბით დახმარება მიიღო 400-ზე მეტმა ოჯახმა. მათ მიეწოდათ საკვები, მედიკამენტები, ჰიგიენური საშუალებები და სხვა აუცილებელი რესურსები.

ამავე დროს სკოლა დისტანციურ სწავლებაზე გადავიდა და საგანმანათლებლო ცხოვრება არ შეწყვეტილა.

ეს პერიოდი ნათლად აჩვენებდა იმ მნიშვნელობას, რომელიც წლების განმავლობაში ქართულმა სამრევლომ შეიძინა. ეკლესია იქცა ადგილად, სადაც ადამიანი არა მხოლოდ სალოცავად მიდიოდა, არამედ რთულ დროს მხარდაჭერისა და თანადგომის იმედიც ჰქონდა.

ქართული კულტურის შენარჩუნება უცხოეთში

სამრევლოს გარშემო წლების განმავლობაში ჩამოყალიბდა მრავალი ქართული შემოქმედებითი ჯგუფი, მუსიკალური სტუდია, ფოლკლორული და ქორეოგრაფიული ანსამბლი.

ბავშვები და ახალგაზრდები მონაწილეობდნენ ადგილობრივ და საერთაშორისო ფესტივალებში, გამოფენებში, კალიგრაფიის კონკურსებში, საგანმანათლებლო პროექტებსა და ქართული კულტურის დღეებში.

ქართული სიმღერა, გალობა და ცეკვა ჟღერდა ბარსელონაში, კატალონიის სხვადასხვა ქალაქში, საფრანგეთში, იტალიაში, ბელგიაში, ჰოლანდიასა და ევროპის სხვა ქვეყნებში.

წლების განმავლობაში სამრევლოს წევრები არქიმანდრიტ ლუკასთან ერთად მოილოცავდნენ რომის, ბარის, ათონის წმინდა მთის, იერუსალიმის, სინას მთისა და ქრისტიანული სამყაროს სხვა მნიშვნელოვან სიწმინდეებს.

ამ მომლოცველობითი და საეკლესიო ცხოვრების არაერთი მნიშვნელოვანი ეტაპიც მეუფე აბრაამის კურთხევით ხორციელდებოდა. დასავლეთ ევროპის ეპარქიის მიტროპოლიტის სულიერი მხარდაჭერა წლების განმავლობაში თან ახლდა როგორც ბარსელონის სამრევლოს განვითარებას, ისე არქიმანდრიტ ლუკას მსახურებას დასავლეთ ევროპის სხვადასხვა ქართულ თემში.

ამ საქმიანობაში ერთი საერთო იდეა იკითხებოდა: ემიგრაცია არ უნდა ნიშნავდეს საკუთარი სულიერი, კულტურული და ეროვნული იდენტობის დაკარგვას.

2022 წელს, ბარსელონის „წმინდა ნინოს სახელობის სამრევლოს“ დაარსებიდან 15 წლის იუბილეზე, საქართველოს გენერალური კონსულის მიერ არქიმანდრიტ ლუკას საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მადლობის წერილი გადაეცა ეროვნული და კულტურული თვითმყოფადობის შენარჩუნების საქმეში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის.

თითქმის ორი ათწლეული ერთი გზის გაგრძელებაში

წლები გავიდა.

შეიცვალა თაობები, შენობები, გარემოებები და გამოწვევები. ბავშვები, რომლებიც წლების წინ საკვირაო სკოლაში პირველად სწავლობდნენ ქართულ ანბანს, გაიზარდნენ. მათ ადგილას ახალი თაობა მოვიდა.

მაგრამ მთავარი იდეა, რომლითაც 2007 წელს ბარსელონაში ქართული სამრევლო დაიწყო, უცვლელი დარჩა.

ეკლესია უნდა ყოფილიყო ადგილი, სადაც უცხოეთში მცხოვრები ქართველი ღმერთთან ერთად საკუთარ სამშობლოსთან სულიერ კავშირსაც შეინარჩუნებდა.

ამ გზაზე შეიქმნა ტაძარი, სკოლა, სამრევლო ცენტრი, ასოციაციები, შემოქმედებითი კოლექტივები და მრავალი საგანმანათლებლო თუ კულტურული პროექტი.

ამ საქმის გვერდით წლების განმავლობაში იდგნენ სასულიერო პირები, პედაგოგები, მშობლები, მრევლი, მოხალისეები და ადამიანები, რომლებმაც საკუთარი შრომით შექმნეს დღევანდელი ქართული სათემო ცხოვრება.

ამ დიდი ერთობლივი ისტორიის სათავეებთან და მის მრავალწლიან სულიერ ხელმძღვანელობაში დგას არქიმანდრიტი ლუკა (ფალავანდიშვილი).

მისი ევროპული მსახურების გზა წლების განმავლობაში ვითარდებოდა დასავლეთ ევროპის ეპარქიის ფარგლებში, მიტროპოლიტ მეუფე აბრაამთან (გარმელია) საეკლესიო ერთობაში და მისი სულიერი ხელმძღვანელობით. ამ ურთიერთობამ მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა მამა ლუკას მრავალწლიან სასულიერო ცხოვრებასა და დასავლეთ ევროპაში ქართული სამრევლო საქმიანობის განვითარებაში.

ჯრუჭიდან ბარსელონამდე

ჯრუჭის მონასტრის სიჩუმიდან ბარსელონის მრავალხმიან ქართულ საზოგადოებამდე განვლილი გზა ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებულ ორ სამყაროს აერთიანებს.

ერთ მხარეს არის მონაზვნური ცხოვრების დასაწყისი საქართველოში, ლოცვა, მორჩილება და მსახურებისთვის მომზადება.

მეორე მხარეს არის თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში უცხოეთში მცხოვრები ქართველების ყოველდღიური ცხოვრება, ბავშვები, ოჯახები, სკოლა, ტაძარი, კულტურა, სირთულეები, დღესასწაულები და მუდმივი მცდელობა, რომ საქართველოდან შორს საქართველომ არსებობა გააგრძელოს.

არქიმანდრიტ ლუკას გზა სწორედ ამ ორ სივრცეს შორის გაიშალა.

მისი მრავალწლიანი მსახურების ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო შედეგი დღეს თავად ბარსელონაში ჩანს.

აქ არის ადგილი, სადაც ქართველი ბავშვი ქართულ ანბანს სწავლობს.

აქ ქართული საგალობელი ისმის.

აქ ადამიანები საკუთარ ენაზე ლოცულობენ.

აქ ახალი თაობა საკუთარ ისტორიას, კულტურასა და სარწმუნოებას ეცნობა.

აქ საქართველოსგან ათასობით კილომეტრის მოშორებით სამშობლოსთან კავშირი კვლავ ცოცხალია.

ეს არის გზა ჯრუჭიდან ბარსელონამდე, რწმენის, მსახურებისა და ადამიანების გაერთიანების გზა.