Εφραίμ Β΄, Καθολικός-Πατριάρχης πάσης Γεωργίας

Εφραίμ Β΄, Καθολικός-Πατριάρχης πάσης Γεωργίας

Μια πίστη που πέρασε και από τα χρόνια του διωγμού

Του πήραν την πατρίδα, τον ναό και την ελευθερία, δεν μπόρεσαν όμως να του πάρουν την εσωτερική του πίστη. Τα χρόνια της εξορίας σταμάτησαν την πορεία του, δεν την τελείωσαν όμως: όταν επέστρεψε, στάθηκε ξανά στον ίδιο τόπο από όπου τον είχαν πάρει. Η προσευχή του άνοιξε την πόρτα της ιερατικής σχολής σε νέους, ένας από τους οποίους έγινε αργότερα, για μισό αιώνα, προκαθήμενος της Εκκλησίας. Αυτή είναι η κληρονομιά που ούτε ο διωγμός μπορεί να συντρίψει ούτε ο χρόνος να σβήσει.

Το 1960 τέθηκε επικεφαλής της Εκκλησίας της Γεωργίας ένας αρχιερέας που είχε δοκιμάσει στη δική του ζωή το βάρος της σοβιετικής εποχής. Ο Εφραίμ Β΄ είχε ήδη υπάρξει επίσκοπος, φυλακισμένος, εξόριστος και άνθρωπος που επέστρεψε στην πατρίδα. Τώρα έπρεπε να ηγηθεί μιας Εκκλησίας που της έλειπαν κληρικοί και χρειαζόταν να αναθρέψει μια νέα γενιά. Έτσι άρχισε η πατριαρχία του: επικεφαλής της Εκκλησίας βρέθηκε ένας αρχιερέας που δεν εγκατέλειψε τη διακονία του ούτε στα πιο δύσκολα χρόνια.

Ο Εφραίμ Β΄, κατά κόσμον Γρηγόριος Σινταμονίτζε, γιος του Σίο, γεννήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1896 στο Κάρτλι, στο χωριό Ντοέσι. Σπούδασε στο εκκλησιαστικό σχολείο του Γκόρι, και το 1918 αποφοίτησε από τη Θεολογική Σχολή της Τιφλίδας. Έπειτα συνέχισε τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Κρατικού Πανεπιστημίου της Τιφλίδας.

Η νεότητά του συνέπεσε με κρίσιμα χρόνια της ιστορίας της Γεωργίας. Την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας ακολούθησε σύντομα η εγκαθίδρυση της σοβιετικής εξουσίας. Άλλαξε η ζωή της χώρας και άλλαξε και η κατάσταση της Εκκλησίας. Ο Γρηγόριος επέλεξε τον εκκλησιαστικό δρόμο ακριβώς όταν αυτός ο δρόμος δεν συνοδευόταν πια από γαλήνη και ασφάλεια.

Το 1922 εκάρη μοναχός με το όνομα Εφραίμ. Την ίδια χρονιά άρχισε την εκκλησιαστική του διακονία. Το 1925 προήχθη σε αρχιμανδρίτη, και το 1927 χειροτονήθηκε επίσκοπος. Ήταν αρχικά επίσκοπος Μάγκλισι και έπειτα Νινοτσμίντα· σε διάφορες περιόδους του ανατέθηκε και η διοίκηση άλλων επαρχιών.

Ο νεαρός αρχιερέας έπρεπε να διακονεί σε ένα περιβάλλον όπου η πίεση πάνω στην Εκκλησία ήταν καθημερινή πραγματικότητα. Για τους κληρικούς γινόταν όλο και δυσκολότερη η δράση τους. Η τύχη των ναών, των μονών και του ποιμνίου εξαρτιόταν από την πολιτική του κράτους. Σε τέτοια χρόνια η παραμονή στη διακονία της Εκκλησίας δεν σήμαινε μόνο τη διατήρηση μιας θέσης. Ήταν ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που αναζητούσαν ακόμη τον ναό, την προσευχή και τον ποιμένα.

Έπειτα ήρθε η πιο δύσκολη περίοδος στη ζωή του Εφραίμ.

Το 1937 συνελήφθη και εξορίστηκε από τη Γεωργία. Ήταν ο καιρός των μαζικών διώξεων, όταν πολλές οικογένειες έχασαν τους δικούς τους ανθρώπους και η ζωή πολλών άλλαξε με τη βία. Και ο Εφραίμ βρέθηκε αποκομμένος από την πατρίδα, την Εκκλησία και τους ανθρώπους ανάμεσα στους οποίους διακονούσε.

Μπορούμε να αναφέρουμε τα χρόνια της σύλληψης και της απελευθέρωσης, όμως οι ημερομηνίες δεν μπορούν να μας πουν ως το τέλος τι σημαίνει κάθε μέρα που πέρασε μακριά από την πατρίδα. Μιλώντας για αυτά τα χρόνια, το πιο σημαντικό είναι ότι η ιστορία του δεν τελείωσε με την εξορία.

Το 1944 ο Εφραίμ απελευθερώθηκε. Μετά την επιστροφή του στην πατρίδα τέθηκε ξανά στη διακονία της Εκκλησίας. Διορίστηκε επίσκοπος Κουτάισι-Γκαενάτι, και το 1945 προήχθη σε μητροπολίτη. Τα επόμενα χρόνια φρόντισε διάφορες επαρχίες· από το 1953 ηγούνταν της επαρχίας Βατούμ-Σεμοκμέντι.

Η επιστροφή του δεν ακύρωνε τον πόνο που είχε υποστεί. Ούτε επέστρεφε τα χρόνια που πέρασε μακριά από την πατρίδα. Όμως συνέχισε τη διακονία του. Ακριβώς αυτή η απόφαση δίνει στη ζωή του ιδιαίτερη δύναμη: μπορούσε να υποχωρήσει, όμως επέλεξε ξανά την Εκκλησία και την ευθύνη που κάποτε είχε αναλάβει.

Το 1960, μετά την κοίμηση του Καθολικού-Πατριάρχη Μελχισεδέκ Γ΄, η Εκκλησία της Γεωργίας χρειάστηκε νέο προκαθήμενο. Στις 20 Φεβρουαρίου η εκκλησιαστική σύνοδος εξέλεξε τον μητροπολίτη Εφραίμ Καθολικό-Πατριάρχη πάσης Γεωργίας. Ανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο με το όνομα Εφραίμ Β΄.

Μπροστά του δεν βρίσκονταν μόνο οι έγνοιες της ημέρας. Η Εκκλησία χρειαζόταν κληρικούς, και οι μελλοντικοί ιερείς τη δυνατότητα να μορφωθούν. Αν δεν προετοιμαζόταν μια νέα γενιά, θα γινόταν όλο και δυσκολότερη η συνέχιση της διακονίας της Εκκλησίας. Γι' αυτό η φροντίδα για τη θεολογική παιδεία έγινε ένα από τα σημαντικά έργα της πατριαρχίας του.

Με την ευλογία του Εφραίμ Β΄ άνοιξαν στη Μτσχέτα ποιμαντικά μαθήματα. Το 1965 μετατράπηκαν σε θεολογική σχολή. Η διεύθυνση των μαθημάτων ανατέθηκε στον νεαρό αρχιερέα Ηλία Σιολασβίλι, τον μελλοντικό Καθολικό-Πατριάρχη Ηλία Β΄.

Στη Γεωργία εκείνης της εποχής η ύπαρξη μιας τέτοιας σχολής είχε μεγάλη σημασία. Εκεί οι νέοι προετοιμάζονταν για μια διακονία που έπρεπε να συνεχιστεί και μετά τον Εφραίμ Β΄. Ο πατριάρχης δεν θα έβλεπε το μέλλον, όμως μπορούσε να φροντίσει για τους ανθρώπους που θα διακονούσαν την Εκκλησία σε αυτό το μέλλον.

Στα χρόνια της πατριαρχίας του η Εκκλησία της Γεωργίας συμμετείχε και στις διεθνείς εκκλησιαστικές σχέσεις και εντάχθηκε στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών. Ο Εφραίμ Β΄ είχε επαφή με εκπροσώπους άλλων Εκκλησιών και με Γεωργιανούς που ζούσαν στο εξωτερικό. Σε μια εποχή κατά την οποία η Γεωργία δεν ήταν ανεξάρτητο κράτος, τέτοιες συναντήσεις έδιναν στη Γεωργιανή Εκκλησία τη δυνατότητα επικοινωνίας και γνωριμίας με τη δική της ιστορία.

Ο Εφραίμ Β΄ έδινε προσοχή και στην παιδεία και στη γεωργιανή εκκλησιαστική κληρονομιά. Ήταν σημαντικό γι' αυτόν να παραμείνουν προσιτά στους μελλοντικούς κληρικούς ο γεωργιανός λόγος, η εκκλησιαστική γραμματεία και η γνώση της ιστορίας. Το 1970 του απονεμήθηκε ο ακαδημαϊκός τίτλος του διδάκτορα θεολογίας.

Ως τότε πίσω του βρισκόταν ένας μακρύς και δύσκολος δρόμος ζωής: το εκκλησιαστικό σχολείο, η αρχιερατική διακονία, η σύλληψη, η εξορία, η επιστροφή και τα χρόνια στον πατριαρχικό θρόνο. Στην προσωπική του ιστορία αντανακλάστηκαν πολλές από τις δοκιμασίες της Εκκλησίας της Γεωργίας στη σοβιετική περίοδο.

Στις 7 Απριλίου 1972 ο Εφραίμ Β΄ εκοιμήθη. Ετάφη στον καθεδρικό ναό Σιόνι της Τιφλίδας. Την 1η Ιουνίου της ίδιας χρονιάς η Εκκλησία της Γεωργίας εξέλεξε μετά από αυτόν Καθολικό-Πατριάρχη τον Δαβίδ Ε΄.

Η ζωή του Εφραίμ Β΄ τελείωσε, όμως η θεολογική παιδεία συνεχίστηκε στη Μτσχέτα. Συνεχίστηκε και η διακονία των ανθρώπων των οποίων η προετοιμασία είχε αρχίσει κατά την πατριαρχία του. Σε αυτό φαίνεται ένα από τα βαθύτερα αποτελέσματα του κόπου του: σε δύσκολα για την Εκκλησία χρόνια φρόντισε όχι μόνο για ό,τι υπήρχε τότε, αλλά και για ό,τι έπρεπε να συνεχιστεί μετά από αυτόν.

Ο Εφραίμ Β΄ έμεινε στην ιστορία της Εκκλησίας της Γεωργίας ως ο αρχιερέας που πέρασε από τον διωγμό και την εξορία, επέστρεψε στην πατρίδα και συνέχισε τη διακονία του. Η ζωή του δεν έχασε το ίχνος του πόνου που υπέστη, όμως ούτε άφησε σε αυτόν τον πόνο τον τελευταίο λόγο. Η νέα γενιά που ανατράφηκε κατά την πατριαρχία του συνέχισε τον δρόμο.