Δαβίδ Ε΄, Καθολικός-Πατριάρχης πάσης Γεωργίας: διακονία σε δύσκολη εποχή

Δαβίδ Ε΄, Καθολικός-Πατριάρχης πάσης Γεωργίας: διακονία σε δύσκολη εποχή

Πέντε χρόνια πατριαρχίας, αλλά έξι δεκαετίες διακονίας: αυτό είναι το αληθινό μέτρο της ζωής του Δαβίδ Ε΄. Από τη μικρή εκκλησία του χωριού έως τον πατριαρχικό θρόνο του Σβετιτσχοβέλι διάνυσε έναν δρόμο στον οποίο το σοβιετικό κράτος έριξε τη σκιά του, χωρίς όμως να μπορέσει να τον σβήσει. Το όνομά του δεν ζει ανάμεσα σε δύο χρονολογίες: ζει στην καθημερινή προσευχή, στην οποία ένας άνθρωπος αφιέρωσε όλη του τη ζωή, ό,τι κι αν έφερνε η αυριανή ημέρα.

Το 1972, όταν ο Δαβίδ Ε΄ έγινε Καθολικός-Πατριάρχης πάσης Γεωργίας, η Γεωργιανή Εκκλησία ζούσε ακόμη υπό τους αυστηρούς περιορισμούς του σοβιετικού κράτους. Ο αριθμός των ναών και των κληρικών ήταν μικρός. Και όποιος ερχόταν στην Εκκλησία χρειαζόταν, όπως πάντα, προσευχή, παρηγοριά και ποιμένα. Στον Δαβίδ έλαχαν πέντε χρόνια πατριαρχίας, όμως πριν από αυτά τα πέντε χρόνια είχε ήδη διανύσει περισσότερο από μισό αιώνα διακονίας στην Εκκλησία.

Ο Δαβίδ Ε΄, κατά κόσμον Χαρίτων Ντεβνταριάνι, γεννήθηκε το 1903 στην Ιμερετία, στο χωριό Μιροντσμίντα. Την πρώτη του μόρφωση την έλαβε στο γενέθλιο χωριό του. Η εκκλησιαστική του πορεία άρχισε πολύ νωρίς: το 1918, ακόμη νέος, διορίστηκε ψάλτης στον ναό του Αγίου Νικολάου της Μιροντσμίντα.

Λίγα χρόνια αργότερα η ζωή της Γεωργίας άλλαξε ολοκληρωτικά. Η χώρα έχασε την ανεξαρτησία της, εγκαθιδρύθηκε η σοβιετική εξουσία και άρχισε δύσκολος καιρός για την Εκκλησία. Οι ναοί έκλειναν, οι κληρικοί διώκονταν και η δημόσια έκφραση της πίστης γινόταν όλο και δυσκολότερη.

Ακριβώς σε αυτό το περιβάλλον ο Χαρίτων Ντεβνταριάνι αποφάσισε ότι η διακονία της Εκκλησίας θα ήταν ο δρόμος της ζωής του.

Τον Φεβρουάριο του 1927, στον ναό της Αγίας Νίνο του Σατσχέρε, χειροτονήθηκε διάκονος. Την επόμενη ημέρα χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και τοποθετήθηκε προϊστάμενος του ναού του Αγίου Γεωργίου του Σαργκβέσι. Έναν χρόνο αργότερα έγινε αρχιερατικός επίτροπος της περιφέρειας Χαραγκάουλι.

Για τον νεαρό ιερέα τα χρόνια αυτά δεν θα ήταν μόνο η εκπλήρωση εκκλησιαστικών καθηκόντων. Έπρεπε να διέλθει μαζί με τον λαό μια εποχή κατά την οποία ακόμη και η συνέχιση της διακονίας στην Εκκλησία απαιτούσε σταθερότητα. Από εκείνο το διάστημα της ζωής του δεν σώθηκαν πολλές προσωπικές αναμνήσεις, όμως μένει ο δρόμος που δεν εγκατέλειψε.

Έπειτα ο πατήρ Χαρίτων διακόνησε στην Τιφλίδα.

Με τη ζωή του συνδέθηκαν ο καθεδρικός ναός Σιόνι και έπειτα οι ναοί του Αγίου Γεωργίου του Κασβέτι και της Αγίας Νίνο του Κουκία. Σε διάφορα χρόνια επέστρεψε ξανά στο Κασβέτι. Άλλαζαν ο ναός και η ευθύνη, περνούσαν οι δεκαετίες, όμως το καθημερινό του έργο παρέμενε η θεία λατρεία και η παρουσία με το ποίμνιο.

Αν κοιτάξουμε αυτόν τον μακρύ δρόμο, η βιογραφία του Δαβίδ Ε΄ δεν αρχίζει μόνο από τον πατριαρχικό θρόνο. Μεγάλο μέρος της ιστορίας του πέρασε σε ναούς όπου δεν φορούσε ακόμη την πατριαρχική στολή και εκτελούσε τη διακονία ενός απλού ιερέα.

Το 1956 σηματοδότησε την αρχή ενός νέου σταδίου στη ζωή του. Ο Καθολικός-Πατριάρχης Μελχισεδέκ Γ΄ τον έκειρε μοναχό με το όνομα Δαβίδ. Τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς προήχθη σε αρχιμανδρίτη και έπειτα χειροτονήθηκε επίσκοπος.

Στον Δαβίδ ανατέθηκε η διοίκηση των επαρχιών Μαργκβέτι και Ουρμπνίσι.

Μετά από πολλά χρόνια διακονίας ως ιερέας, έπεφτε τώρα πάνω του μια ευρύτερη ευθύνη: η φροντίδα για τη ζωή των ναών, των κληρικών και του ποιμνίου στις επαρχίες. Όλα αυτά γίνονταν ακόμη σε μια χώρα όπου η ελευθερία της Εκκλησίας ήταν περιορισμένη.

Το 1959 ο επίσκοπος Δαβίδ έγινε χωρεπίσκοπος του Καθολικού-Πατριάρχη πάσης Γεωργίας.

Τον επόμενο χρόνο τέθηκε μπροστά του και το ζήτημα του πατριαρχικού θρόνου. Μετά την κοίμηση του Μελχισεδέκ Γ΄ προτάθηκε στον Δαβίδ η προκαθεδρία, όμως εκείνος αρνήθηκε. Επικεφαλής της Εκκλησίας της Γεωργίας ανήλθε τότε ο Εφραίμ Β΄.

Ο Δαβίδ συνέχισε τη διακονία του.

Το 1962 προήχθη σε μητροπολίτη. Ως τότε η εκκλησιαστική του πορεία μετρούσε ήδη αρκετές δεκαετίες: η διακονία που ξεκίνησε ως ψάλτης σε έναν ναό του χωριού περιλάμβανε την ιεροσύνη, τον μοναχισμό και την αρχιερωσύνη.

Το 1972 εκοιμήθη ο Εφραίμ Β΄, και η Εκκλησία της Γεωργίας βρέθηκε μπροστά στην εκλογή νέου προκαθημένου. Αυτή τη φορά η επιλογή έπεσε στον μητροπολίτη Δαβίδ.

Στις 2 Ιουλίου 1972 έγινε η ενθρόνισή του στον καθεδρικό ναό Σβετιτσχοβέλι της Μτσχέτα.

Η Εκκλησία της Γεωργίας είχε νέο προκαθήμενο.

Ονομάστηκε Δαβίδ Ε΄.

Η ευθύνη που ανέλαβε εκείνη την ημέρα στο Σβετιτσχοβέλι ήταν ιδιαίτερα βαριά. Μετά τις σοβιετικές δεκαετίες οι δυνατότητες της Εκκλησίας παρέμεναν μικρές. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ο αριθμός των ενεργών ναών και παρεκκλησίων στη Γεωργία, όπως και των κληρικών, ήταν εξαιρετικά περιορισμένος.

Όμως η ζωή της Εκκλησίας δεν μπορεί να περιγραφεί πλήρως με αριθμούς.

Η λειτουργία που τελούνταν σε έναν ενεργό ναό ήταν σημαντική και για το ποίμνιο που επέστρεφε εκεί από εβδομάδα σε εβδομάδα. Και για έναν νεαρό κληρικό η ευλογία του αρχιερέα σήμαινε ότι η Εκκλησία είχε ακόμη τη δύναμη να συνεχίσει τη διακονία της.

Στα χρόνια της πατριαρχίας του Δαβίδ Ε΄ χειροτονήθηκαν αρκετοί νέοι αρχιερείς. Ανάμεσά τους ήταν ο Γεώργιος Γκονγκάτζε, που έγινε επίσκοπος Μάγκλισι, ο Γρηγόριος Τσερτσβάτζε, στον οποίο ανατέθηκε η επαρχία Αλαβέρντι, και ο Ιλαρίων Σαμχαράτζε, που ορίστηκε επίσκοπος Μπόντμπε.

Τέτοιες αποφάσεις είναι μέρος της καθημερινής ζωής της Εκκλησίας, όμως εκείνη την εποχή καθεμιά τους είχε ιδιαίτερη σημασία. Σε ένα μικρό εκκλησιαστικό περιβάλλον η εμφάνιση ενός νέου αρχιερέα σήμαινε ότι η συνέχιση της διακονίας ήταν δυνατή.

Την εποχή του Δαβίδ Ε΄ η Εκκλησία της Γεωργίας είχε σχέσεις και με άλλες Εκκλησίες. Ο πατριάρχης πραγματοποίησε επίσημες επισκέψεις στη Μόσχα και στο Ερεβάν. Την Τιφλίδα επισκέφθηκε ο πατριάρχης Βουλγαρίας Μάξιμος. Εκπρόσωποι της Εκκλησίας της Γεωργίας συμμετείχαν και σε συναντήσεις στο εξωτερικό.

Δεν μπορούμε να δούμε αυτά τα γεγονότα αποκομμένα από το περιβάλλον της εποχής. Στο σοβιετικό κράτος η Εκκλησία έπρεπε να διευθύνει τη ζωή της μέσα σε αυστηρά πλαίσια. Κάθε βήμα του πατριάρχη πρέπει να εξετάζεται και μέσα σε αυτή την πραγματικότητα.

Η πατριαρχία του Δαβίδ Ε΄ δεν ήταν μακρά. Τα χρόνια που του έλαχαν στον πατριαρχικό θρόνο ήταν γι' αυτόν μια νέα διακονία που άρχισε σε ηλικία σχεδόν εβδομήντα ετών. Πριν από αυτό είχε ήδη δει αρκετές δύσκολες δεκαετίες της ζωής της Εκκλησίας της Γεωργίας.

Στο τέλος της ζωής του ήταν άρρωστος για μεγάλο διάστημα.

Στις 9 Νοεμβρίου 1977 ο Δαβίδ Ε΄ εκοιμήθη. Ετάφη στον πατριαρχικό ναό Σιόνι της Τιφλίδας. Το Σιόνι δεν ήταν ξένος τόπος γι' αυτόν: σε αυτόν τον ναό είχε διακονήσει πολλά χρόνια πριν από την πατριαρχία του.

Μετά την κοίμησή του ορίστηκε τοποτηρητής του πατριαρχικού θρόνου ο μητροπολίτης Τσχούμ-Αμπχαζίας Ηλίας. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς ο Ηλίας εξελέγη Καθολικός-Πατριάρχης πάσης Γεωργίας και ονομάστηκε Ηλίας Β΄.

Στην ιστορία της Εκκλησίας της Γεωργίας άρχισε μια νέα εποχή σχεδόν μισού αιώνα.

Η ζωή του Δαβίδ Ε΄ συνδέεται συχνά ακριβώς με τα πέντε χρόνια πριν από αυτή τη μεγάλη εποχή. Όμως αν ακολουθήσουμε τον δρόμο του από την αρχή, εμφανίζεται μια άλλη εικόνα: η διακονία που άρχισε στο χωριό Μιροντσμίντα, η ιεροσύνη στις πρώτες δεκαετίες της σοβιετικής εξουσίας, οι ναοί της Τιφλίδας, ο μοναχισμός, η διοίκηση επαρχιών και μόνο μετά από αυτά ο πατριαρχικός θρόνος.

Η ζωή του θυμίζει ότι η ιστορία της Εκκλησίας δεν αποτελείται μόνο από μεγάλες καμπές. Σε αυτήν υπάρχουν πολλά χρόνια κατά τα οποία οι άνθρωποι ανοίγουν καθημερινά τη θύρα του ναού, αναπέμπουν την προσευχή και συνεχίζουν τη διακονία τους, αν και δεν ξέρουν τι θα φέρει η αυριανή μέρα.

Η πατριαρχία του Δαβίδ Ε΄ διήρκεσε λίγο περισσότερο από πέντε χρόνια. Όμως η διακονία του στην Εκκλησία τον συνόδευσε από τη νεότητα ως το τέλος της ζωής του. Γι' αυτό το όνομά του δεν πρέπει να μένει μόνο ανάμεσα σε δύο ημερομηνίες, το 1972 και το 1977. Πίσω του βρίσκεται ένας δρόμος σχεδόν έξι δεκαετιών, που διανύθηκε σε έναν από τους δυσκολότερους αιώνες της Εκκλησίας της Γεωργίας.